काठमाडौँ । गत भदौ १० गते भोटेकोशी र त्रिशूली नदीमा आएको विनाशकारी बाढीका कारण भएको भौतिक तथा आर्थिक क्षतिबापत बीमा कम्पनीहरूमा परेको दाबी रकम करिब २१ अर्ब रुपैयाँ पुगेको छ। बाढीबाट प्रभावित व्यक्ति, व्यवसाय, जलविद्युत् आयोजना तथा पूर्वाधार क्षेत्रमा भएको क्षतिबापत निर्जीवन बीमा कम्पनीहरूमा ठूलो सङ्ख्यामा दाबी परेको हो।
नेपाल बीमा प्राधिकरणका अनुसार असोज ३० गतेसम्म विभिन्न निर्जीवन तथा लघु निर्जीवन बीमा कम्पनीहरूमा कुल २ हजार ४२१ वटा दाबी दर्ता भएका छन्। ती दाबीबापत २० अर्ब ९० करोड ४९ लाख रुपैयाँ बराबरको प्रारम्भिक क्षति विवरण प्राधिकरणमा पेस गरिएको छ। तर, हालसम्म बीमा कम्पनीहरूले ८२ करोड १३ लाख ९० हजार रुपैयाँ मात्रै अग्रिम तथा अन्तिम दाबी भुक्तानी गरेका छन्।
दसैँ बिदापछि सोमबारदेखि मात्रै कार्यालय सञ्चालनमा आएकाले बीमा कम्पनीहरूले पछिल्लो विवरण अद्यावधिक गर्न बाँकी रहेको प्राधिकरणले जनाएको छ। त्यसैले आगामी दिनमा दर्ता भएका दाबी, क्षतिको मूल्याङ्कन र भुक्तानीको विवरण थप परिवर्तन हुन सक्ने देखिएको छ। बाढीबाट प्रभावित बीमितले क्षतिअनुसारको रकम प्राप्त गर्न अझै सर्भेक्षण, मूल्याङ्कन र दाबी फर्स्योटको प्रक्रिया पूरा गर्नुपर्नेछ।
प्राधिकरणको तथ्याङ्कअनुसार आर्थिक क्षतिको रकमका आधारमा सम्पत्ति बीमामा सबैभन्दा ठूलो दाबी परेको छ। यस शीर्षकअन्तर्गत ५७६ वटा दाबी दर्ता भएका छन्, जसको अनुमानित रकम ९ अर्ब ५६ करोड ३५ लाख रुपैयाँ छ। तर, यसमध्ये हालसम्म १६ करोड २८ लाख रुपैयाँ मात्रै भुक्तानी भएको छ।
त्यस्तै, जलविद्युत् आयोजना तथा पूर्वाधार निर्माणसँग सम्बन्धित इन्जिनियरिङ तथा ठेकेदार जोखिम बीमाअन्तर्गत १७४ वटा दाबी परेका छन्। यस शीर्षकमा ४ अर्ब ४० करोड १७ लाख रुपैयाँ बराबरको क्षति दाबी गरिएको छ। त्यसमध्ये १७ करोड ४० लाख रुपैयाँ भुक्तानी भइसकेको प्राधिकरणले जनाएको छ। बाढीले जलविद्युत् आयोजना तथा निर्माणाधीन पूर्वाधारमा पुर्याएको क्षतिको आर्थिक भार पनि उल्लेख्य देखिएको छ।
दाबी सङ्ख्याका आधारमा भने मोटर बीमा सबैभन्दा अगाडि छ। बाढी तथा पहिरोका कारण सवारीसाधनमा भएको क्षतिबापत १ हजार ६७ वटा दाबी दर्ता भएका छन्। ती दाबीको अनुमानित रकम २ अर्ब ८४ करोड ८१ लाख रुपैयाँ रहेको छ। यसमध्ये बीमा कम्पनीहरूले २३ करोड ६६ लाख रुपैयाँ भुक्तानी गरिसकेका छन्।
ढुवानी तथा परिवहन बीमाअन्तर्गत १०५ वटा दाबीमार्फत २ अर्ब ३३ करोड ५५ लाख रुपैयाँ बराबरको क्षति दाबी गरिएको छ। यस शीर्षकमा हालसम्म २३ करोड ८९ लाख रुपैयाँ भुक्तानी भएको छ। यसबाहेक अन्य बीमालेखअन्तर्गत ५१६ वटा दाबीमा १ अर्ब ५० करोड ९६ लाख रुपैयाँ र स्वास्थ्य बीमाअन्तर्गत ५३ वटा दाबीमा २४ करोड ६३ लाख रुपैयाँ बराबरको दाबी परेको प्राधिकरणको विवरणमा उल्लेख छ।
बीमा कम्पनीहरूमध्ये प्रारम्भिक दाबी रकमका आधारमा हिमालयन एभरेस्ट इन्स्योरेन्समा सबैभन्दा ठूलो दाबी परेको छ। कम्पनीमा २०९ वटा दाबीमार्फत ६ अर्ब ६१ करोड ५५ लाख रुपैयाँ बराबरको क्षति दाबी गरिएको छ। त्यसमध्ये कम्पनीले हालसम्म २३ करोड २३ लाख रुपैयाँ भुक्तानी गरेको छ।
सानिमा जीआईसी इन्स्योरेन्समा ३ अर्ब ४३ करोड ६ लाख रुपैयाँ बराबरको दाबी परेको छ। कम्पनीले हालसम्म ७६ लाख रुपैयाँ भुक्तानी गरेको छ। त्यस्तै, दाबी सङ्ख्याका आधारमा शिखर इन्स्योरेन्स सबैभन्दा अगाडि रहेको छ। शिखरमा ४५९ वटा दाबी दर्ता भएका छन्, जसको कुल रकम २ अर्ब ६३ करोड ९१ लाख रुपैयाँ छ। कम्पनीले हालसम्म २१ करोड ४७ लाख रुपैयाँ बराबरको दाबी फर्स्योट गरिसकेको छ।
भुक्तानी रकमका आधारमा भने सगरमाथा लुम्बिनी इन्स्योरेन्स अगाडि देखिएको छ। कम्पनीमा १ अर्ब ७५ करोड ९१ लाख रुपैयाँ बराबरको दाबी परेकोमा २६ करोड ६३ लाख रुपैयाँ भुक्तानी भइसकेको छ। यसैगरी, सिद्धार्थ प्रिमियर इन्स्योरेन्समा १ अर्ब २५ करोड ३८ लाख रुपैयाँ, नेको इन्स्योरेन्समा १ अर्ब १ करोड ८९ लाख रुपैयाँ र आईजीआई प्रुडेन्सियल इन्स्योरेन्समा ९० करोड ५० लाख रुपैयाँ बराबरको दाबी परेको छ।
लघु निर्जीवन बीमा कम्पनीहरूतर्फ पनि बाढीबाट भएको क्षतिबापत दाबी दर्ता भएका छन्। स्टार माइक्रो, ट्रस्ट माइक्रो, प्रोटेक्टिभ माइक्रो र नेपाल माइक्रोमा तुलनात्मक रूपमा कम सङ्ख्यामा दाबी परेको प्राधिकरणको विवरणले देखाएको छ।
बाढीबाट प्रभावित बीमितलाई राहत उपलब्ध गराउने उद्देश्यले नेपाल बीमा प्राधिकरणले बीमा कम्पनीहरूलाई क्षतिको यकिन गर्न तत्काल सर्भेयर खटाउन तथा आवश्यकताअनुसार अग्रिम भुक्तानी उपलब्ध गराउन निर्देशन दिएको थियो। सोही निर्देशनअनुसार कम्पनीहरूले दाबी भुक्तानी प्रक्रिया अघि बढाएका हुन्।
यद्यपि, प्रारम्भिक रूपमा अनुमान गरिएको कुल क्षति रकमको तुलनामा हालसम्मको भुक्तानी निकै कम छ। बाँकी दाबीको हकमा क्षतिको स्थलगत निरीक्षण, सर्भे प्रतिवेदन सङ्कलन, दायित्वको मूल्याङ्कन र आवश्यक कागजातको परीक्षण भइरहेको बीमा कम्पनीहरूले जनाएका छन्।
बाढीबाट प्रभावित व्यवसाय, सवारीसाधनका धनी, जलविद्युत् आयोजना सञ्चालक तथा अन्य बीमितका लागि समयमै दाबी फर्स्योट हुनु महत्त्वपूर्ण छ। ठूलो रकमको दाबी परेको अवस्थामा मूल्याङ्कन प्रक्रिया पारदर्शी र प्रभावकारी बनाउँदै भुक्तानीलाई गति दिनुपर्ने देखिन्छ। आगामी दिनमा अद्यावधिक हुने तथ्याङ्कले बाढीबाट भएको वास्तविक बीमित क्षति र कम्पनीहरूले व्यहोर्नुपर्ने दायित्वको थप स्पष्ट चित्र प्रस्तुत गर्नेछ।
