काठमाडौं । नवनियुक्त उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्तिमन्त्री ई. दीपककुमार साह प्राविधिक तथा आयोजना व्यवस्थापन क्षेत्रमा लामो अनुभव हासिल गरेका व्यक्ति हुन्। सुनसरी–४ बाट प्रतिनिधित्व गर्ने साहको व्यावसायिक पृष्ठभूमि परम्परागत राजनीतिकभन्दा प्राविधिक क्षेत्रमा बढी केन्द्रित छ। उनले त्रिभुवन विश्वविद्यालयअन्तर्गत पुल्चोक क्याम्पसबाट सन् १९९९ मा मेकानिकल इन्जिनियरिङमा स्नातक तथा नेपाल खुला विश्वविद्यालयबाट सन् २०२५ मा Natural Resource Development मा स्नातकोत्तर गरेका छन्। दुवै तहको अध्ययनमा उनले प्रथम श्रेणी हासिल गरेका छन्।
२५ वर्षभन्दा बढीको व्यावसायिक अनुभव बोकेका साहले जलविद्युत्, पूर्वाधार विकास, ठेक्का व्यवस्थापन, लागत अनुमान, गुणस्तर परीक्षण तथा वातावरणीय अडिटलगायतका क्षेत्रमा काम गरेका छन्। भूकम्पपछिको पुनर्निर्माण तथा विभिन्न पूर्वाधार विकास आयोजनामा समेत उनले नेतृत्वदायी भूमिका निर्वाह गरेको विवरण छ। आयोजना कसरी डिजाइन गर्ने भन्ने प्राविधिक ज्ञानसँगै लागत, गुणस्तर, कार्यान्वयन र परिणामका व्यावहारिक चुनौतीसँग समेत उनी परिचित छन्।
प्राविधिक क्षेत्रमा गरेको कार्यसम्पादनका लागि साहले Star Performance Award तथा छ पटक Award of Excellence प्राप्त गरेको बताइएको छ। उनका CO₂ Fire Extinguishing System, Hydraulic System Maintenance तथा Bridge Crane Safety सम्बन्धी प्राविधिक प्रकाशनसमेत रहेका छन्। यी अनुभवले प्राविधिक समस्या पहिचान, प्रणाली सुधार र आयोजना व्यवस्थापनमा उनको दक्षतालाई देखाउँछन्।
साहको अनुभव प्राविधिक क्षेत्रमा मात्र सीमित छैन। मधेश क्षेत्रमा नेतृत्व विकास तथा क्षमता निर्माणसम्बन्धी गतिविधिमा सहजकर्ताका रूपमा समेत सक्रिय रहेका उनले प्राविधिक ज्ञानलाई नेतृत्व तथा संस्थागत क्षमता विकाससँग जोड्ने अनुभव हासिल गरेका छन्। त्यसैले उनको मन्त्रालय प्रवेशलाई केवल एक इन्जिनियरले मन्त्रीको जिम्मेवारी पाएको घटनाका रूपमा भन्दा प्राविधिक सोच र व्यवस्थापकीय अनुभवलाई नीतिगत नेतृत्वसँग जोड्ने अवसरका रूपमा समेत हेरिएको छ।
तर उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्ति मन्त्रालयको जिम्मेवारी सम्हालेसँगै साहका अगाडि चुनौतीको चाङ पनि छ। नेपालको उद्योग क्षेत्रले उच्च उत्पादन लागत, कमजोर औद्योगिक पूर्वाधार, लगानीको जटिलता, प्रविधिको सीमित प्रयोग तथा आयातमा उच्च निर्भरताजस्ता समस्या भोगिरहेको छ। त्यस्तै व्यापार घाटा घटाउने, स्वदेशी उत्पादन बढाउने, निजी क्षेत्रको विश्वास कायम गर्ने र उद्योगलाई प्रतिस्पर्धी बनाउने चुनौती पनि नयाँ मन्त्रीका सामु छन्।
विशेषगरी पछिल्लो समय देखिएका आपूर्ति व्यवस्थापनका समस्या र बजार मूल्यको उतारचढाव उनको तत्कालीन कार्यसम्पादनको महत्वपूर्ण परीक्षण बन्ने देखिन्छ। संकट आउनुअघि जोखिम पहिचान गर्ने संयन्त्र कति प्रभावकारी बनाइन्छ, राज्यको भण्डारण तथा वितरण प्रणाली कसरी सुदृढ गरिन्छ, कृत्रिम अभाव र अस्वाभाविक मूल्यवृद्धि कसरी नियन्त्रण गरिन्छ तथा संकटका बेला कति छिटो तथ्यमा आधारित निर्णय हुन्छ भन्ने विषयमा उनको नेतृत्वलाई जनताले नजिकबाट नियाल्नेछन्।
दीर्घकालीन रूपमा साहले आफ्नो इन्जिनियरिङ तथा आयोजना व्यवस्थापनको अनुभवलाई औद्योगिक नीति र उत्पादन वृद्धिसँग जोड्नुपर्ने देखिन्छ। उत्पादन तथा उत्पादकत्व वृद्धि, प्रविधि हस्तान्तरण, ऊर्जा–उद्योग सम्बन्ध, गुणस्तर मापदण्ड, लगानी सहजीकरण, निर्यात प्रवर्द्धन तथा आपूर्ति शृङ्खला सुधार उनका महत्वपूर्ण कार्यक्षेत्र बन्न सक्छन्। प्राविधिक ज्ञानलाई नीति निर्माण र प्रभावकारी कार्यान्वयनमा रूपान्तरण गर्न सके उनको पृष्ठभूमि मन्त्रालयका लागि उपयोगी बन्न सक्छ।
त्यसैले ई. दीपककुमार साहको अगाडिको मुख्य प्रश्न उनी ‘इन्जिनियर’बाट ‘नीतिगत नेतृत्वकर्ता’मा कति प्रभावकारी रूपमा रूपान्तरण हुन सक्छन् भन्ने हो। नेपालको उद्योग, वाणिज्य र आपूर्ति क्षेत्रमा अहिले भाषणभन्दा प्रणाली सुधार, घोषणाभन्दा कार्यान्वयन र प्रतिक्रियाभन्दा पूर्वतयारी आवश्यक छ। आफ्नो प्राविधिक अनुभवलाई परिणाममुखी नीतिमा बदल्न सके साहको कार्यकाल उद्योग क्षेत्रको सुधार र स्वदेशी उत्पादनको विस्तारका दृष्टिले अर्थपूर्ण बन्न सक्ने अपेक्षा गरिएको छ।
