✍️ दिपेश श्रेष्ठ। नेपाल बहुधार्मिक, बहुजातीय, बहुभाषिक र बहुसांस्कृतिक विशेषताले बनेको साझा राष्ट्र हो। यहाँ हिन्दु, बौद्ध, मुस्लिम, किराँत, ईसाई लगायत सबै समुदायले समान सम्मान र अधिकारसहित बाँच्ने संवैधानिक प्रत्याभूति पाएका छन्। त्यसैले कुनै पनि धर्म, समुदाय वा आस्थामाथि घृणा फैलाउने, अपमान गर्ने वा प्रतिशोधलाई उक्साउने अभिव्यक्ति लोकतान्त्रिक समाजका लागि घातक हुन्छन्।
पछिल्ला दिनहरूमा सामाजिक सञ्जाल र सार्वजनिक अभिव्यक्तिहरूमा देखिएको धार्मिक असहिष्णुता र आक्रोशले समाजलाई गम्भीर रूपमा विभाजित गर्ने खतरा बढाएको छ।
प्रतिनिधिसभामा राप्रपाकी समानुपातिक सांसद खुस्बु ओली ले “गरिबीको फाइदा उठाउँदै ख्रीष्टियनहरूले धर्मान्तरण गराए” भन्ने अभिव्यक्ति दिनु होस् वा पत्रकार सम्मेलनमा एक व्यक्तिले “हिन्दुहरूको मन्दिरमा आगो लगाऔँ” भन्नु होस्—यी दुवै अभिव्यक्तिहरू अस्वीकार्य छन्।
विचार राख्ने स्वतन्त्रता लोकतन्त्रको आधार हो, तर त्यो स्वतन्त्रता कुनै समुदायमाथि घृणा फैलाउने माध्यम बन्न सक्दैन। धार्मिक आस्थामाथि चोट पुर्याउने भाषा अन्ततः सामाजिक द्वन्द्वको बीजारोपण हो।
राप्रपाकै सांसद ज्ञानेन्द्र शाहीले मन्दिर जलाउने अभिव्यक्ति माथि कारबाहीको माग गर्नु सकारात्मक कुरा हो। तर, प्रश्न यहाँ निष्पक्षताको उठ्छ। यदि पत्रकार सम्मेलनमा बोलेको आपत्तिजनक अभिव्यक्ति माथि कारबाही हुनुपर्छ भने संसदभित्र अल्पसंख्यक समुदायमाथि आरोप लगाउने अभिव्यक्तिलाई पनि उत्तिकै गम्भीर रूपमा लिनुपर्छ। एउटाको विरोध गर्ने तर आफ्नै पक्षबाट भएको गलत अभिव्यक्तिमा मौन बस्ने प्रवृत्तिले समाजमा न्यायप्रति अविश्वास पैदा गर्छ।
आज मुस्लिम समुदायको महान् पर्व ईद हो। यस्तो दिनमा मुस्लिम समुदायमाथि लक्षित हुने गरी राज्यका वभिन्न तहबाट शुभकामाा सन्देशहरु दिएर समानता दृखाईरहेकाे छ याे असल पक्ष हाे। ईद प्रेम, सहिष्णुता, दया र भाइचाराको पर्व हो। पवित्र कुरान मा भनिएको छ— “निश्चय नै अल्लाह न्याय, सदाचार र आपसी सहयोग गर्न आदेश दिनुहुन्छ।” (सुरह अन्-नहल १६:९०)। यस पवित्र अवसरमा सम्पूर्ण मुस्लिम दाजुभाइ तथा दिदीबहिनीहरूमा हार्दिक शुभकामना व्यक्त गर्दै, सबै समुदायबीच शान्ति र सद्भाव अझ प्रगाढ होस् भन्ने कामना गर्दछु।
धर्मको नाममा घृणा फैलाउनु कुनै पनि धर्मले सिकाएको मार्ग होइन। श्रीमद्भगवद्गीता मा भगवान श्रीकृष्णले अर्जुनलाई भन्नुभएको छ— “जो सबै प्राणीप्रति द्वेषरहित, मित्रभावयुक्त र दयालु हुन्छ, त्यही व्यक्ति प्रिय हुन्छ।” (गीता १२:१३)। गिताले मानवमात्रप्रति करुणा, सहयोग र समान व्यवहारको शिक्षा दिन्छ। यसले हामीलाई एकअर्कालाई सम्मान गर्न र समाजमा सहअस्तित्व कायम राख्न प्रेरित गर्दछ।
त्यसैगरी त्रिपिटकमा भनिएको छ— “घृणाले घृणा कहिल्यै समाप्त हुँदैन, प्रेमले मात्र समाप्त हुन्छ।” बुद्धको यो शिक्षा आजको समाजका लागि अत्यन्त सान्दर्भिक छ। त्रिपिटकले करुणा, मैत्रीभाव र परस्पर सहयोगलाई नै साँचो धर्म मानेको छ। मानिसले मानिसमाथि घृणा होइन, सहानुभूति र सद्भाव राख्नुपर्छ भन्ने यसको मूल सन्देश हो।
यस्तै, बाइबलमा लेखिएको छ— “तिमीले आफ्ना छिमेकीलाई आफूलाई जस्तै प्रेम गर।” यो शिक्षा केवल ईसाई समुदायका लागि मात्र नभई सम्पूर्ण मानव समाजका लागि शान्तिको सन्देश हो। कुरान, गीता, बाइबल र त्रिपिटक—सबै धर्मग्रन्थहरूको साझा सार मानवता, प्रेम, सहिष्णुता र आपसी सम्मान नै हो। त्यसैले धर्मलाई विभाजन र द्वेषको माध्यम बनाउनु सबै धर्मको मूल शिक्षाविपरीत कार्य हो।
नेपालमा कुनै पनि धार्मिक स्थल असुरक्षित हुनु हुँदैन। मन्दिर जलाउने कुरा जति आपत्तिजनक हो, मस्जिद तोड्ने कुरा पनि त्यत्तिकै अपराध हो। चर्चमाथि हमला हुनु, गुम्बा वा बिहारमाथि आक्रमण हुनु वा कसैको धार्मिक आस्थामाथि अपमानजनक टिप्पणी गर्नु—यी सबै राष्ट्रको सामाजिक सद्भावमाथिको प्रहार हुन्। राज्यले कुनै धर्म वा समुदायलाई कमजोर ठानेर मौन बस्ने छुट पनि छैन।
संविधानले सबै नागरिकलाई समान धार्मिक स्वतन्त्रता दिएको छ। त्यसैले बहुसंख्यक वा अल्पसंख्यकको आधारमा कसैको पीडालाई सानो र कसैको पीडालाई ठूलो ठान्नु गलत हो। आफूलाई परेको चोटलाई मात्र पीडा सम्झने र अरूमाथि परेको अन्यायलाई सामान्य मान्ने प्रवृत्ति अन्ततः सामाजिक विभाजन र द्वेषको कारण बन्छ। नेपाल सबैको साझा देश हो, यहाँ सबै धर्म र संस्कृतिले समान सम्मान पाउनुपर्छ।
अन्ततः, नेपाललाई बचाउने शक्ति विभाजनमा होइन, एकतामा छ। हाम्रो धर्म फरक हुन सक्छ, पूजा गर्ने तरिका फरक हुन सक्छ, तर राष्ट्रियताको सवालमा हामी सबै नेपाली हौँ। एकअर्काको आस्थालाई सम्मान गर्नु, संवेदनशील विषयमा संयमित अभिव्यक्ति दिनु र सहअस्तित्वको संस्कृतिलाई बलियो बनाउनु आजको सबैभन्दा ठूलो आवश्यकता हो। यही चेतना र जिम्मेवारीले मात्र नेपाललाई शान्त, सभ्य र समावेशी राष्ट्रका रूपमा अघि बढाउन सक्छ।
