काठमाडौं। पाकिस्तानको सबैभन्दा ठूलो प्रान्त बलुचिस्तानले पाकिस्तानबाट स्वतन्त्रताको घोषणा गरेको छ। पहिल्यैदेखि महँगी, गरिबी र विदेशी ऋणको बोझमा थलिएको पाकिस्तान अहिले थप गम्भीर संकटमा छ, जसले देशलाई १९७१ यताकै सबैभन्दा ठूलो विभाजनको संघारमा ल्याइदिएको छ।
बलुच नेता मिर यार बलोचले बुधबार औपचारिक रूपमा पाकिस्तानबाट बलुचिस्तानको स्वतन्त्रता घोषणा गरेका हुन्। उनले दशकौंदेखि भइरहेको हिंसा, बलुच नागरिकहरूको अपहरण र मानव अधिकार उल्लङ्घनलाई यसको प्रमुख कारण ठहर गरेका छन्।
सामाजिक सञ्जाल ‘एक्स’ मा पोस्ट गर्दै उनले लेखे, “बलुचिस्तानका जनताले आफ्नो राष्ट्रिय निर्णय लिएका छन् र अब विश्व चुप लागेर बस्नु हुँदैन।” उनले अन्तर्राष्ट्रिय समुदायसँग सहयोगको अपील गरेका छन्।
बलुचिस्तानको स्वतन्त्रता घोषणा गर्ने मिर यार बलोच एक लेखक, स्वतन्त्र पत्रकार, मानव अधिकारकर्मी तथा ‘आजाद बलुचिस्तान आन्दोलन’का प्रतिनिधि हुन्। उनले पाकिस्तानबाट छुट्टै राष्ट्रको घोषणा मात्र गरेका छैनन्, बलुचिस्तानलाई स्वतन्त्र देशको मान्यता दिन संयुक्त राष्ट्र संघलाई आपतकालीन बैठक बोलाउन पनि माग गरेका छन्।
उनले बलुचिस्तानका लागि छुट्टै मुद्रा र राहदानीको व्यवस्था गर्न तथा आवश्यक पूर्वाधार निर्माणका लागि संयुक्त राष्ट्र संघबाट अर्बौं रुपैयाँको कोष स्थापना गर्न आग्रह गरेका छन्। त्यस्तै, पाकिस्तानको दमनबाट बलुच जनतालाई मुक्त गर्न अन्तर्राष्ट्रिय शान्ति सेना पठाउन पनि अपील गरेका छन्। उनका यी दाबीहरू सामाजिक सञ्जालमा सार्वजनिक गरिए पनि हाल बलुचिस्तान अझै पाकिस्तानको हिस्सा नै हो।
बलुचिस्तानको स्वतन्त्रताका लागि आवाज उठाउने मुख्य संगठन बलुच लिबरेशन आर्मी (BLA) ले पनि आफ्नो सशस्त्र संघर्ष जारी राखेको छ। यही समूहले गत मार्च ११ मा क्वेटाबाट पेशावर जाँदै गरेको जाफर एक्सप्रेस रेल अपहरण गरेको थियो, जसमा ४४० जना यात्रु सवार थिए।
यस घटनापछि पाकिस्तानी सेनाले बलुच लिबरेशन आर्मी विरुद्ध कडा कारबाही गर्यो, जसमा दुवै पक्षबाट धेरै मानिसहरूको ज्यान गयो। BLA मा ५,००० भन्दा बढी सशस्त्र लडाकुहरू छन्, जसले पटक–पटक पाकिस्तानी सेनालाई निशाना बनाउँदै आएका छन्। सन् २००६ मा पाकिस्तान सरकारले यस समूहलाई ‘आतङ्कवादी संगठन’ घोषणा गरेको थियो।
BLA को नेतृत्व बशीर जेबले गर्छन्, जो पहिले कोर कमिटीमा थिए। २०१८ मा काबुलमा असलम बलोचको हत्या भएपछि बशीर जेब कमाण्डर इन चीफ नियुक्त भए। उनको नेतृत्वमा बलुच स्वतन्त्रता आन्दोलन अझ चर्किएको छ।
यसबाहेक बलुचिस्तानको लागि लड्ने अर्को प्रमुख संगठन बलुचिस्तान लिबरेशन फ्रन्ट (BLF) हो, जुन सन् १९६४ मा जुम्मा खानद्वारा स्थापना गरिएको थियो। कुनै समय BLF बलुच स्वतन्त्रता आन्दोलनको सबैभन्दा शक्तिशाली संगठन मानिन्थ्यो। तर पछि यसका धेरै लडाकुहरू BLA मा गाभिए।
BLF विशेषतः पाकिस्तानी सेनाविरुद्ध छापामार युद्ध, ग्यास पाइपलाइन तथा रेलवे ट्र्याकहरूमा आक्रमणका लागि परिचित छ। त्यसैगरी फ्री बलुचिस्तान मुभमेन्ट, बलुचिस्तान नेशनल मुभमेन्ट र बलुचिस्तान रिपब्लिकन पार्टी लगायतका संगठनहरू पनि पाकिस्तानविरुद्ध लडिरहेका छन्।
मिर यार बलोचबाहेक, आन्दोलनको अर्को प्रमुख अनुहार महराङ बलोच हुन्, जो पेशाले डाक्टर र याकजेहाती समिति (Baloch Yakjehti Committee) की सदस्य हुन्। सन् २००९ मा उनका बुबाको अपहरणपछि दुई वर्षमा शव फेला परेको थियो। सन् २०१७ मा उनका भाइ पनि अपहरणमा परे तर जनदबाबपछि उनी सुरक्षित फिर्ता भए। मार्चमा महराङ बलोचलाई पाकिस्तानी सरकारले गिरफ्तार गरेर जेलमा राखेको थियो।
बलुचिस्तान पाकिस्तानको ४० प्रतिशतभन्दा बढी ग्यास उत्पादन गर्ने तथा तामा र सुनका खानीले भरिपूर्ण प्रान्त हो। तर यसको अर्थतन्त्र भने पछाडि परेको छ। बलुच जनताको भाषा, संस्कृति र पहिचान पाकिस्तानको अन्य भागभन्दा फरक छ। यहाँ बलुची भाषा बोलिन्छ, जबकि पाकिस्तानमा मुख्य रूपमा उर्दू र पंजाबी प्रयोग गरिन्छ।
