डाक्टर गोपाल गुरुङ (१९४०–२०१६) एक प्रखर पहिचानवादी नेता, लेखक, पत्रकार र मानवअधिकारकर्मी थिए। उनले नेपालको आदिवासी जनजाति, विशेष गरी गुरुङ लगायतका समुदायहरूको हक, अधिकार र पहिचानका लागि लामो समयसम्म आवाज उठाउँदै आए। उनी “जनजातीय आन्दोलन” का प्रारम्भिक अगुवामध्ये एक मानिन्छन्।
यहाँ डाक्टर गोपाल गुरुङका बारेमा मुख्य जानकारीहरू प्रस्तुत गरिएको छ:
बुबा भीम बहादुर गुरुङ र आमा धनकुमारि गुरुङकाे काेखबाट १९४० सालमा कास्किकाे अर्मलेमा जन्मिएका थिए डाक्टर गाेपाल गुरुङ, बाल्यकाल र माध्यमिक शिक्षा पाेखरामै सकेर गाेपाल गरुङ उच्च शिक्षाका लागि भारत पसेका ब्यक्ति हुन्।
उनि भारतमा अध्ययनकाे क्रममा पनि अङ्ग्रेजीमा उच्च दक्षता राख्दथे। भने, पत्रकारितामा समेत उनको गहिरो लगाव थियो।
गाेपाले केही समयसम्म पत्रकारिता गरे। र त्यसबाटै नेपालका मंगाेलियन नागरिकहरुमा चेतनाकाे बिकासमा प्रयास गरे नेपालका सामाजिक, जातीय र राजनीतिक संरचनाको आलोचना गर्दै लेख लेख्ने गरेकाे पाइन्छ।
हिडन फ्याक्ट इन नेप्लिज पाेलिटिक्स जस्ता पुस्तकहरू लेखेर उनले नेपाली समाजमा रहेका जातीय विभेद, शासकीय अनाचार र बहुसंख्यक बनाम अल्पसंख्यकको द्वन्द्वबारे चर्चा गरेका थिए। भने यी सबबाट नेपालकाे राजनितिज्ञहरुबाट आदीवासि,भुमिपुत्र मंगाेलहरुकाे बिषयमा चासाे नराखेपछि अन्तत नेपालमा “Mongol National Organisation (MNO)” नाम राखेर पहिचानवादी पार्टी स्थापना गरेका थिए। यस पार्टिकाे मुख्य उद्देश्य नेपालका आदिवासी जनजातिहरूको हक, अधिकार र पहिचानका लागि संघर्ष गर्नु मुख्य एजेण्डा थियाे।
उनको विचारमा नेपालमा हिन्दू भनिनेहरुकाे उच्च प्रभुत्वका कारण अन्य जातजाति भर्म बर्गका मानिसहरु दमनमा परेका थिए र त्यसको अन्त्यका लागि संघीयता, धर्मनिरपेक्षता र जातीय पहिचान आधारित अधिकार सुनिश्चित गर्नुपर्ने उनकाे एजेण्डाहरु भित्रका मुख्या एजेण्डा थियाे।
गोपाल गुरुङले आफूलाई “मंगोल” भनेर चिनाउँथे र नेपालका थुप्रै आदिवासी जनजातिहरूलाई मंगोल मूलका भनेर एकतावद्ध गर्न पनि उनले MNO काे गठन गरेका थिए। पञ्चायती शासन ब्यवस्थाकाे बिराेध र लाेकतन्त्रकाे लागि बाेल्दा गुरुङ धेरै पटक जेल समेत परेका थिए।
उनका विचारहरू केही मानिसहरूका लागि अत्यन्त प्रगतिशील लाग्थे भने केहीले उनलाई अतिवादी मानेका थिए। धर्म र जातको सवालमा उनले जुन प्रकारले खुला र स्पष्ट रूपमा बोल्थे त्यसले नेपालमा बहसलाई नयाँ दिशा देखाउँथ्याे।
तर, हिन्दु बर्णाश्रमबाट सञ्चालित नेपालकाे शासन प्रणालिले गाेपाल गुरुङकाे याेजना र भिजनलाई तिरस्कार मात्र गर्याे, उनकाे याेजनाहरु नेपालमा कुनै पनि स्थापित हुन नपाउँदै ०१६ सालमा भ यिनै महान बिचारक डाक्टर गाेपाल गुरुङकाे निधन भयाे।
गाेपाल गुरुङकाे मृत्यु पश्चात् MNO संगठनमा केही ब्यक्तिहरु स्वार्थिहुदै तिनै निर्वाचन नियमावलि अनुरुप खस आर्य सहित समेटेर MNO संगठनलाइ राजनितिक दलमा रुपान्तरण गर्दै चुनावि प्रणालिमा लागेपछि केही ब्यक्तिहरुले संगठनलाई फुटाउने निर्णय गरेर MNO-DGG भनी अहिले सम्म अर्धभुमिगत सैलिमा रहेर मंगाेलहरुकाे पक्षमा आवाजहरु उठाई रहेका छन्। याे MNO-DGG बाट समेत चाेइटिएर अर्काे टुक्रा बनिएकाे छ। अन्तत MNO,MNO-DGG र यसबाट असन्तुष्टि प्रकट गर्दै दर्ता भएकाे मंगाेल नेशनल अर्गनाइजेसन क्रान्तिकारि सबैकाे भिजन सृष्टिकर्ता भने तिनै महामानव डाक्टर गाेपालगुरुङ हुन्।
