काठमाडौँ । प्रजातन्त्रका लागि लामो राजनीतिक संघर्ष गरेका लौहपुरुष गणेशमान सिंहको २९औँ स्मृति दिवस आज विभिन्न कार्यक्रम आयोजना गरी देशभर मनाइँदै छ। दिवसका अवसरमा नेपाली कांग्रेस तथा विभिन्न राजनीतिक दल, नेता–कार्यकर्ता र शुभेच्छुकहरूले सिंहप्रति श्रद्धाञ्जली अर्पण गर्दै उनको राजनीतिक योगदानको स्मरण गर्दैछन्।
२०४६ सालको जनआन्दोलनका सर्वोच्च कमाण्डरका रूपमा प्रजातन्त्र पुनःस्थापनाका लागि महत्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गरेका सिंह नेपाली राजनीतिमा त्याग, साहस र निष्ठाका प्रतीकका रूपमा स्मरण गरिन्छन्। २०४६ सालको जनआन्दोलन सफल भएपछि तत्कालीन राजा वीरेन्द्रले प्रधानमन्त्री बन्न गरेको आग्रहसमेत उनले अस्वीकार गर्दै आफ्ना सहयात्री कृष्णप्रसाद भट्टराईलाई प्रधानमन्त्रीका रूपमा प्रस्ताव गरेका थिए।
सिंहको जन्म वि.सं. १९७२ कात्तिक २४ गते काठमाडौँको क्षेत्रपाटीमा भएको थियो। प्रारम्भिक राजनीतिक जीवनमै राणा शासनविरुद्ध सक्रिय भएका उनी प्रजा परिषद्सँग आबद्ध भई प्रजातन्त्र स्थापनाको अभियानमा लागेका थिए। २००७ सालको क्रान्तिअघि भद्रगोल जेलबाट भागेर भारत पुगेका सिंहले त्यहाँ बीपी कोइरालालगायतका नेताहरूसँग राजनीतिक सम्बन्ध विस्तार गरेका थिए। २००३ सालमा स्थापित नेपाली राष्ट्रिय कांग्रेसको गठन तथा संगठन विस्तारमा समेत उनको महत्वपूर्ण भूमिका रहेको थियो।
२००७ सालको प्रजातान्त्रिक आन्दोलनका क्रममा सिंहले वीरगञ्ज मोर्चाको सशस्त्र संघर्षको नेतृत्व गरेका थिए। २०१५ सालको पहिलो आमनिर्वाचनपछि बीपी कोइरालाको नेतृत्वमा गठन भएको सरकारमा उनी वरिष्ठ मन्त्री बने। २०१७ सालमा राजा महेन्द्रले निर्वाचित सरकार विघटन गरी राजनीतिक दलमाथि प्रतिबन्ध लगाएपछि सिंहले लामो काराबास जीवन बिताउनुपरेको थियो। उनले सिंहदरबार र सुन्दरीजल बन्दीगृहमा गरी करिब आठ वर्ष जेल जीवन बिताए।
२०२५ सालमा बीपी कोइरालासँगै सुन्दरीजल बन्दीगृहबाट रिहा भएपछि सिंह प्रवासमा रहेर प्रजातान्त्रिक आन्दोलन तथा संगठन विस्तारमा सक्रिय भए। २०३३ सालमा बीपी कोइरालासँगै राष्ट्रिय एकता तथा मेलमिलापको नीति लिएर स्वदेश फर्किएपछि उनी पञ्चायती व्यवस्थाविरुद्धको लोकतान्त्रिक आन्दोलनमा पुनः सक्रिय भए। जीवनभर लोकतन्त्र र नागरिक स्वतन्त्रताका लागि संघर्ष गरेका सिंहको २०५४ साल असोज २ गते निधन भएको थियो।
