नेपाल बहुजातीय, बहुभाषिक, बहुसांस्कृतिक तथा बहुधार्मिक पहिचान बोकेको सुन्दर देश हो। यहाँ विभिन्न जातजाति, समुदाय, सम्प्रदाय र धार्मिक समूहका मानिसहरू आ–आफ्नै संस्कार, संस्कृति, परम्परा, आस्था र विश्वासअनुसार जीवनयापन गर्दै आएका छन्। तर यथार्थ के हो भने कुनै पनि समुदाय, सम्प्रदाय वा धार्मिक समूह पूर्ण रूपमा विकृति, विसङ्गति र कमजोरीबाट मुक्त छैन। हरेक समुदायभित्र राम्रा पक्षसँगै सुधार गर्नुपर्ने केही कमजोरी र चुनौतीहरू पनि छन्। त्यसैले एउटा समुदायको कमजोरीलाई देखाएर अर्को समुदायलाई होच्याउने, अपमान गर्ने वा गलत साबित गर्ने प्रवृत्तिले समाजलाई सही दिशातर्फ लैजान सक्दैन।
हामी सबैको साझा उद्देश्य समृद्ध नेपाल निर्माण गर्नु, असल नागरिक तयार गर्नु र भावी पुस्तालाई शान्तिपूर्ण, सभ्य तथा सभ्यतायुक्त समाज हस्तान्तरण गर्नु हुनुपर्छ। धर्म, संस्कृति, आस्था र विचार फरक हुन सक्छन्, तर राष्ट्रप्रतिको जिम्मेवारी, मानवता, सामाजिक सद्भाव र राष्ट्रिय हित सबैको साझा विषय हुन्। कुनै पनि धार्मिक वा सामाजिक समुदायले आफ्नो पहिचान र आस्थाको संरक्षण गर्दै अरूको अस्तित्व, विश्वास र अधिकारको सम्मान गर्न सक्नुपर्छ। विविधतालाई विभाजनको आधार होइन, राष्ट्रिय एकताको शक्ति बनाउन सक्नु नै हाम्रो परिपक्वता हो।
दुर्भाग्यवश, पछिल्लो समय एक समुदायले अर्को समुदायको धार्मिक अभ्यास, संस्कार, संस्कृति र गतिविधिमाथि अनावश्यक टिप्पणी गर्ने, आरोप लगाउने तथा उत्तेजक अभिव्यक्ति दिने प्रवृत्ति देखिन थालेको छ। सामाजिक सञ्जालमा फैलाइने घृणात्मक अभिव्यक्ति, अपुष्ट सूचना र समुदायबीच अविश्वास सिर्जना गर्ने विचारले सामान्य विवादलाई समेत ठूलो सामाजिक तनावमा रूपान्तरण गर्न सक्छ। आफ्नो विचार वा आस्थालाई श्रेष्ठ प्रमाणित गर्न अरूको आस्था र अस्तित्वमाथि प्रहार गर्नु सभ्य समाजको चरित्र होइन। यस्ता अभिव्यक्तिले केवल समुदायबीचको सम्बन्ध बिगार्दैनन्, राज्यको शान्ति, सुरक्षा, सामाजिक स्थिरता र राष्ट्रिय एकतामै चुनौती खडा गर्न सक्छन्।
त्यसैले अरू धार्मिक समुदायभित्रका कमजोरी र विकृति देख्नेहरूले सर्वप्रथम आफू आबद्ध समुदायभित्र रहेका विकृति सुधार्ने साहस गर्नुपर्छ। अर्को सम्प्रदायको गलत पक्ष औँल्याउनेहरूले आफ्नै सम्प्रदायभित्रको गलत अभ्यास हटाउन पहल गर्नुपर्छ। अरूको परिवारमा समस्या खोज्नुभन्दा आफ्नो परिवारलाई अनुशासित, जिम्मेवार र संस्कारयुक्त बनाउने प्रयास गर्नु बढी महत्वपूर्ण हुन्छ। आत्मसमीक्षा र आत्मसुधार नै समाज सुधारको पहिलो खुड्किलो हो। अरूलाई उपदेश दिनुअघि आफूले आफ्नो व्यवहार, विचार र जिम्मेवारीको समीक्षा गर्न सक्नुपर्छ। सुधारको सुरुवात सधैँ आफैँबाट हुनुपर्छ, अरूलाई दोषारोपण गरेर होइन।
अन्ततः नेपाल कुनै एउटा जाति, धर्म, सम्प्रदाय वा समुदायको मात्र देश होइन, हामी सबै नेपालीको साझा घर हो। यहाँ सबैले आफ्नो आस्था मान्ने, संस्कृति अपनाउने र पहिचानसहित सम्मानपूर्वक बाँच्ने वातावरण पाउनुपर्छ। कसैको धार्मिक स्वतन्त्रता अर्कोको स्वतन्त्रतामाथिको खतरा बन्नु हुँदैन र कसैको आस्था अर्कोको घृणाको कारण बन्नु हुँदैन। असहमति राख्न पाइन्छ, आलोचना गर्न पाइन्छ, तर आलोचना तथ्य, तर्क र मर्यादाको सीमाभित्र हुनुपर्छ। हामीले समुदाय भड्काउने होइन, समुदाय जोड्ने विचार निर्माण गरौँ। विभाजन होइन, सहअस्तित्व रोजौँ। अरूमा दोष खोज्नुभन्दा आफूलाई सुधारौँ। किनकि देशलाई समृद्ध बनाउन समुदायबीच प्रतिस्पर्धा होइन, सहकार्य चाहिन्छ; समाजलाई बलियो बनाउन घृणा होइन, आपसी सम्मान र सद्भाव चाहिन्छ।
