भक्तपुरको चाँगुनारायण नगरपालिका पछिल्लो समय विकास, पूर्वाधार र जनमुखी सेवाका कारण चर्चामा आउन थालेको छ। नगर प्रमुख जीवन खत्रीले जिम्मेवारी सम्हालेपछि विकासलाई केवल सडक, भवन र भौतिक संरचनामा सीमित नराखी नागरिकको दैनिक जीवनसँग प्रत्यक्ष जोडिएका विषयलाई प्राथमिकतामा राख्दै अघि बढाउने प्रयास गर्नुभएको छ। शिक्षा, स्वास्थ्य, खानेपानी, सडक, कृषि, पर्यटन, रोजगारी र सुशासनलाई एकीकृत रूपमा अघि बढाउने उहाँको कार्यशैलीले चाँगुनारायणको विकास यात्रालाई नयाँ गति दिने अपेक्षा गरिएको छ।
नगर प्रमुख खत्रीको कार्यकालमा सडक पूर्वाधारलाई विशेष प्राथमिकता दिइएको छ। ग्रामीण तथा शहरी क्षेत्रलाई जोड्ने सडकको स्तरोन्नति, कालोपत्रे, ढल तथा कल्भर्ट निर्माणलगायतका कामलाई अघि बढाइएको छ। सडकलाई केवल आवतजावतको माध्यमका रूपमा नभई कृषि उत्पादन बजारसम्म पुर्याउने, विद्यार्थी तथा बिरामीलाई सहज आवागमन गराउने र स्थानीय आर्थिक गतिविधि विस्तार गर्ने आधारका रूपमा विकास गर्ने सोच उहाँको प्राथमिकतामा देखिन्छ।
स्वास्थ्य सेवामा नागरिकको पहुँच विस्तार गर्ने कामलाई पनि नगर नेतृत्वले महत्व दिएको छ। स्थानीय तहमै आवश्यक स्वास्थ्य सेवा उपलब्ध गराउने उद्देश्यले स्वास्थ्य संस्थाको क्षमता विस्तार, प्रयोगशाला सेवा तथा नागरिकमैत्री स्वास्थ्य कार्यक्रमलाई अघि बढाइएको छ। सामान्य उपचार र परीक्षणका लागि समेत टाढा जानुपर्ने बाध्यता कम गर्दै ‘घरनजिकै स्वास्थ्य सेवा’को अवधारणालाई व्यवहारमा उतार्ने प्रयासले स्थानीय नागरिकलाई प्रत्यक्ष राहत पुग्ने अपेक्षा गरिएको छ।
शिक्षालाई दीर्घकालीन विकासको आधार मान्दै चाँगुनारायणले विद्यालयको भौतिक पूर्वाधारसँगै शैक्षिक गुणस्तर सुधारलाई प्राथमिकता दिएको छ। नगर शिक्षा योजना निर्माणदेखि छात्रवृत्ति तथा विद्यालय केन्द्रित विभिन्न कार्यक्रम सञ्चालनसम्मका पहलले शिक्षा क्षेत्रलाई व्यवस्थित र योजनाबद्ध बनाउन खोजिएको देखिन्छ। गुणस्तरीय शिक्षा, दक्ष जनशक्ति र प्रविधिमैत्री शिक्षाको विकासबिना समृद्ध नगर निर्माण सम्भव नहुने मान्यतालाई नगर नेतृत्वले आत्मसात् गरेको देखिन्छ।
कृषि र स्थानीय उत्पादनको प्रवर्द्धन पनि चाँगुनारायणको विकास योजनाको महत्वपूर्ण पाटो बनेको छ। किसानले उत्पादन गरेको वस्तुका लागि बजार सुनिश्चित गर्ने उद्देश्यले हाट बजार सञ्चालन, स्थानीय उत्पादनको प्रवर्द्धन तथा कृषि क्षेत्रसँग सम्बन्धित कार्यक्रमलाई प्राथमिकता दिइएको छ। यसबाट किसानको उत्पादनलाई उपभोक्तासम्म प्रत्यक्ष पुर्याउने, बिचौलियाको प्रभाव घटाउने र स्थानीय उत्पादनबाटै रोजगारी तथा आयआर्जन बढाउने वातावरण निर्माण गर्ने लक्ष्य राखिएको छ।
पर्यटनतर्फ चाँगुनारायणको सम्भावनालाई नगर प्रमुख खत्रीले आर्थिक समृद्धिसँग जोडेर हेर्नुभएको छ। विश्वसम्पदा सूचीमा रहेको चाँगुनारायण मन्दिरदेखि नगरकोट, प्राकृतिक सौन्दर्य, सांस्कृतिक सम्पदा र ग्रामीण पर्यटनसम्मलाई एउटै पर्यटन सर्किटमा जोड्न सके चाँगुनारायणको अर्थतन्त्रमा ठूलो परिवर्तन ल्याउन सकिने सम्भावना छ। नगरकोट भ्रमण वर्षजस्ता अभियानमार्फत आन्तरिक तथा बाह्य पर्यटक आकर्षित गर्ने प्रयासले होटल, यातायात, कृषि, हस्तकला र स्थानीय व्यवसायलाई समेत लाभ पुर्याउने आधार तयार गर्न सक्छ।
महिला, युवा, ज्येष्ठ नागरिक तथा सामाजिक रूपमा पछाडि परेका समुदायलाई विकासको मूल प्रवाहमा ल्याउने विषयलाई पनि नगर नेतृत्वले महत्व दिएको छ। सामाजिक सुरक्षा, महिला सशक्तीकरण, सीप तथा आयआर्जनका कार्यक्रम, युवा सहभागिता र समुदाय केन्द्रित योजनामार्फत विकासको लाभ सबै वर्गसम्म पुर्याउने प्रयास भइरहेको छ। नगरको विकासको वास्तविक अर्थ नागरिकको जीवनस्तरमा सुधार आउनु हो भन्ने अवधारणालाई व्यवहारमा उतार्न यस्ता कार्यक्रम महत्वपूर्ण मानिन्छन्।
सेवा प्रवाह र सुशासनमा सुधार ल्याउने प्रयास पनि चाँगुनारायणको कार्यशैलीको अर्को महत्वपूर्ण पक्ष हो। नागरिकलाई स्थानीय सरकारसँग सहज रूपमा जोड्ने, गुनासो सुनुवाइ गर्ने, सार्वजनिक सुनुवाइ तथा सार्वजनिक परीक्षणमार्फत जवाफदेहिता बढाउने र प्रविधिमैत्री सेवा विस्तार गर्ने अभ्यासले स्थानीय सरकारलाई थप नागरिकमैत्री बनाउन सहयोग गरेको छ। जनप्रतिनिधि र नागरिकबीचको दूरी घटाउँदै विकासका प्राथमिकता जनताको आवश्यकताबाट तय गर्नुपर्ने मान्यतालाई खत्री नेतृत्वले अघि बढाएको देखिन्छ।
यसैबीच, नगर प्रमुख जीवन खत्रीले भक्तपुर जिल्लाका चारवटै स्थानीय तह—भक्तपुर नगरपालिका, मध्यपुर थिमी नगरपालिका, सूर्यविनायक नगरपालिका र चाँगुनारायण नगरपालिका—लाई समेटेर ‘भक्तपुर महानगरपालिका’ बनाउने अवधारणालाई समेत अघि सार्नुभएको छ। फरक–फरक स्थानीय तहका रूपमा विकास गर्दा दोहोरिने संरचना, सीमित स्रोत र टुक्रे योजनाभन्दा जिल्लालाई एउटै महानगरीय अवधारणामा विकास गर्न सके सडक, सार्वजनिक यातायात, खानेपानी, फोहोर व्यवस्थापन, पर्यटन, स्वास्थ्य, शिक्षा र रोजगारीका क्षेत्रमा दीर्घकालीन तथा एकीकृत योजना बनाउन सकिने उहाँको धारणा छ। यो प्रस्ताव कार्यान्वयनका लागि संवैधानिक, कानुनी र प्रशासनिक प्रक्रिया तथा सम्बन्धित स्थानीय तह र नागरिकबीच व्यापक छलफल आवश्यक भए पनि यसले भक्तपुरको भावी विकासबारे नयाँ बहस सुरु गराएको छ।
अन्ततः कुनै पनि जनप्रतिनिधिको मूल्याङ्कन केवल भाषण र प्रतिबद्धताबाट होइन, नागरिकले अनुभूति गर्ने परिवर्तन र भविष्यका लागि निर्माण गरिएको स्पष्ट दृष्टिकोणबाट हुनुपर्छ। चाँगुनारायणमा सडकदेखि स्वास्थ्यसम्म, शिक्षादेखि कृषिसम्म, पर्यटनदेखि रोजगारीसम्मका क्षेत्रमा भएका पहलसँगै सम्पूर्ण भक्तपुरलाई एउटै महानगरीय अवधारणामा जोड्ने प्रस्तावले जीवन खत्रीको नेतृत्वलाई स्थानीय विकासभन्दा फराकिलो दृष्टिकोणसँग जोडेको छ। अबको मुख्य चुनौती सुरु भएका योजनालाई गुणस्तरीय रूपमा सम्पन्न गर्दै विकासको लाभ हरेक वडा र नागरिकसम्म पुर्याउनु तथा ‘भक्तपुर महानगर’को अवधारणालाई व्यवहारिक, कानुनी र नागरिक सहभागिताका आधारमा बहसमा लैजानु हो। कामको निरन्तरता, पारदर्शिता र परिणाममुखी नेतृत्व कायम राख्न सके चाँगुनारायणको वर्तमान विकास यात्रा भविष्यको समृद्ध भक्तपुर निर्माणको आधार बन्न सक्ने देखिन्छ।
