✍️ दिपेश श्रेष्ठ । नेपालको प्रजातान्त्रिक आन्दोलनका महानायक, जननिर्वाचित पहिलो प्रधानमन्त्री तथा नेपाली कांग्रेसका वैचारिक आधारस्तम्भ विश्वेश्वरप्रसाद (बीपी) कोइरालाको ४४औँ स्मृति दिवस आज विभिन्न कार्यक्रम गरी मनाइँदै छ।
राष्ट्रियता, लोकतन्त्र, समाजवाद र नागरिक स्वतन्त्रताका पक्षमा जीवनभर अडिग रहनुभएका बीपीले जेल, निर्वासन र राजनीतिक दमनका बीच पनि आफ्नो सिद्धान्तसँग कहिल्यै सम्झौता गर्नुभएन। उहाँले अघि सारेको राष्ट्रिय मेलमिलापको नीति, लोकतान्त्रिक संस्कार र राष्ट्रिय एकताको दर्शन आज पनि नेपाली राजनीतिका लागि प्रेरणाको स्रोत मानिन्छ।
बीपी कोइरालाले नेपाली कांग्रेसलाई केवल एउटा राजनीतिक दलका रूपमा मात्र होइन, लोकतान्त्रिक आन्दोलनको सशक्त संस्थाका रूपमा स्थापित गर्न महत्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गर्नुभएको थियो। बहुदलीय लोकतन्त्र, अभिव्यक्ति स्वतन्त्रता, नागरिक अधिकारको संरक्षण र समाजवादी विचारलाई नेपाली राजनीतिमा संस्थागत गर्ने उहाँको योगदान ऐतिहासिक मानिन्छ।
राष्ट्रको हितलाई व्यक्तिगत वा दलगत स्वार्थभन्दा माथि राख्नुपर्ने उहाँको सन्देश आज पनि उत्तिकै सान्दर्भिक छ।
तर, बीपीले वैचारिक एकता र लोकतान्त्रिक संस्कारमा उभ्याएको कांग्रेस आज आन्तरिक गुटबन्दी र शक्ति संघर्षले ग्रसित भएको स्पष्ट छ। पार्टीभित्र सभापति शेरबहादुर देउवा र महामन्त्री गगनकुमार थापाको नेतृत्वमा फरक–फरक राजनीतिक धार देखिनु, नेतृत्वबीच बढ्दो ध्रुवीकरण र संगठनभित्रको प्रतिस्पर्धाले कांग्रेस व्यवहारतः दुई ध्रुवमा विभाजित भएको प्रमाणित नै गरिसकेकाे छ। यसले बीपीले परिकल्पना गरेको विचारप्रधान, एकताबद्ध र जनमुखी कांग्रेसको छविमाथि प्रश्न उठाएको पक्कै छ।
बीपीको स्मृति दिवसका अवसरमा उहाँका विचार र योगदानको व्यापक चर्चा भइरहे पनि ती आदर्श व्यवहारमा कति लागू भएका छन् भन्ने प्रश्न भने अझै जीवित छ। बीपीले जोड दिनुभएको आन्तरिक लोकतन्त्र, सहिष्णुता, राष्ट्रिय मेलमिलाप र संगठनात्मक एकताभन्दा गुटगत प्रतिस्पर्धा हाबी भएको आरोप कांग्रेसभित्रैबाट समेत सुनिने गरेको छ। राजनीतिक विश्लेषकहरूका अनुसार पार्टीका सबै नेताले व्यक्तिगत महत्वाकांक्षाभन्दा माथि उठेर बीपीको विचारलाई व्यवहारमा उतार्न सके मात्र कांग्रेसले आफ्नो ऐतिहासिक भूमिका पुनः स्थापित गर्न सक्नेछ।
आज बीपी कोइरालाको ४४औँ स्मृति दिवस मनाइरहँदा एउटा प्रश्न भने स्वाभाविक रूपमा उठिरहेको छ—लोकतन्त्र, राष्ट्रियता, समाजवाद र राष्ट्रिय मेलमिलापको सपना देखेर कांग्रेसलाई वैचारिक उचाइमा पुर्याउने बीपी, आजको विभाजित कांग्रेसको अवस्था देख्दा स्वर्गबाट पनि खुसी हुनुहुन्छ त? पार्टीभित्र देखिएको ध्रुवीकरण, नेतृत्वबीचको दूरी र एकताभन्दा शक्ति संघर्षले प्राथमिकता पाएको वर्तमान अवस्थाले बीपीले देखेको कांग्रेसको सपना अझै अधुरो रहेको अनुभूति कार्यकर्तामा देखिएकाे छ।
बीपीप्रति सच्चा श्रद्धाञ्जली केवल स्मृति दिवस मनाउनु वा माल्यार्पण गर्नुमा सीमित नभई उहाँले देखाएको लोकतान्त्रिक मूल्य, राष्ट्रिय मेलमिलाप र संगठनात्मक एकताको मार्गमा कांग्रेसलाई पुनः उभ्याउन सक्नुमा निहित रहेको मेराे छ।
लेखक श्रेष्ठ स्वतन्त्र कलम चलाउने पत्रकार हुन्।
