नवलपरासी । परम्परागत रूपमा हिलोमा उत्रिएर धेरै जनशक्ति र समय खर्च गरेर गरिने धान रोपाइँ अहिले आधुनिक प्रविधिको प्रयोगसँगै सहज, छिटो र प्रभावकारी बन्दै गएको छ। कृषि क्षेत्रमा बढ्दो श्रमिक अभाव, उत्पादन लागतमा भएको वृद्धि तथा बदलिँदो मौसमका चुनौतीबीच धान रोप्ने मेसिन किसानका लागि भरपर्दो विकल्पका रूपमा स्थापित हुन थालेको छ।
नवलपरासी (बर्दघाट–सुस्तापूर्व)को मध्यविन्दु नगरपालिकामा पछिल्ला केही वर्षयता कृषि यान्त्रीकरणले गति लिँदै जाँदा किसानको आकर्षण पनि उल्लेखनीय रूपमा बढेको छ। मध्यविन्दु नगरपालिका–१ स्थित प्रकृति कृषि सहकारी संस्थामार्फत सञ्चालनमा रहेको धान रोप्ने मेसिनले केही घण्टामै ठूलो क्षेत्रफलमा रोपाइँ सम्पन्न गर्न थालेपछि किसान उत्साहित भएका छन्।
परम्परागत विधिबाट दिनौँ लाग्ने काम आधुनिक मेसिनमार्फत छोटो समयमै सम्पन्न हुन थालेपछि श्रमिकको आवश्यकता घटेको, रोपाइँ व्यवस्थित भएको र उत्पादन लागतमा समेत कमी आएको सहकारी संस्थाका सचिव ओमप्रसाद पाठकले बताए।
“खेतीपातीमा जनशक्तिको अभाव बढ्दै गइरहेको अवस्थामा आधुनिक प्रविधिले कृषि कार्यलाई निकै सहज बनाएको छ,” उनले भने, “कम श्रम, कम समय र बढी दक्षताका साथ काम गर्न सकिने भएकाले किसानको कृषि यान्त्रीकरणप्रतिको विश्वास दिनप्रतिदिन बढिरहेको छ।”
मध्यविन्दु नगरपालिकाले कृषिलाई व्यावसायिक, आधुनिक र प्रविधिमैत्री बनाउन कृषि यान्त्रीकरणलाई प्राथमिकतामा राख्दै विभिन्न कार्यक्रम सञ्चालन गरिरहेको नगरप्रमुख भीमलाल अधिकारीले जानकारी दिए। उनका अनुसार नगरपालिकाले धान रोप्ने मेसिन, कम्बाइन हार्भेस्टर, कृषि एम्बुलेन्सलगायतका आधुनिक कृषि उपकरण किसानलाई ८५ प्रतिशत अनुदानमा उपलब्ध गराउँदै आएको छ।
“उत्पादन लागत घटाउने, कृषि उत्पादन वृद्धि गर्ने र युवालाई कृषि पेसातर्फ आकर्षित गर्ने उद्देश्यका साथ आधुनिक कृषि उपकरणमा अनुदानको व्यवस्था गरिएको हो,” नगरप्रमुख अधिकारीले भने।
यस्तै, जिल्लामा राष्ट्रिय कृषि आधुनिकीकरण कार्यक्रम कार्यान्वयन एकाइमार्फत गैँडाकोट नगरपालिकाका पाँच वडामा धान जोन कार्यक्रम सञ्चालनमा रहेको छ। ती क्षेत्रमा कृषक समूहहरूले धान रोप्ने मेसिन प्रयोग गर्दै आएका छन् भने यस वर्ष कम्बाइन हार्भेस्टरसमेत उपलब्ध गराइएको छ।
कृषि विकास कार्यालयका कृषि अर्थविज्ञ सञ्जय ढकालका अनुसार नवलपरासी (बर्दघाट–सुस्तापूर्व) जिल्लामा वार्षिक करिब १९ हजार हेक्टर क्षेत्रफलमा धान खेती हुने गरेको छ। पछिल्लो समय धान रोप्ने मेसिनसहित आधुनिक कृषि उपकरणप्रति किसानको आकर्षण र माग उल्लेखनीय रूपमा बढ्दै गएको उनले बताए।
“श्रमिक अभाव, बढ्दो उत्पादन लागत र जलवायु परिवर्तनका चुनौतीबीच आधुनिक कृषि प्रविधिको प्रयोग अब आवश्यकता बनेको छ,” ढकालले भने, “यान्त्रीकरणको विस्तारसँगै किसानको श्रम घट्नुका साथै कृषि पेसाप्रतिको आकर्षण पनि बढ्दै गएको छ।”
कृषि क्षेत्रमा आधुनिक प्रविधिको विस्तारले समय, श्रम र लागतको बचत गर्दै उत्पादनशीलता बढाउन महत्वपूर्ण योगदान पुर्याइरहेको कृषि विज्ञहरूको भनाइ छ। उनीहरूका अनुसार यान्त्रीकरणको प्रभावकारी विस्तारले नेपालको कृषि क्षेत्रलाई अझ प्रतिस्पर्धी, व्यावसायिक र दिगो बनाउन टेवा पुग्ने अपेक्षा गरिएको छ।
