✍️ दिपेश श्रेष्ठ। काठमाडौं महानगरपालिकाका मेयर बालेन्द्र शाह (बालेन) प्रति लक्षित आलोचना र दबाबका प्रयासहरू पछिल्ला दिनहरूमा बढ्दै गएका छन्। केही राजनीतिक दलका नेता तथा विद्यार्थी संगठनहरूले उनलाई ‘तानाशाही’को आरोप लगाउँदै विरोध गरिरहेका छन्। तर प्रश्न उठ्छ—के साँच्चै जनताबाट निर्वाचित व्यक्तिलाई तानाशाह भन्न मिल्छ? कि यो लोकतान्त्रिक जनादेशप्रति असहजता हो?
बालेन शाह कुनै वंशाणुगत शासनबाट आएका शासक होइनन्। उनी न त राणाकालीन परम्पराका प्रतिनिधि हुन्, न राजतन्त्रका उत्तराधिकारी। उनी त जनताले प्रत्यक्ष मतदानमार्फत चुनेका एक स्वतन्त्र उम्मेदवार हुन्, जसले परम्परागत राजनीतिक दलहरूलाई चुनौती दिँदै नयाँ विकल्पको संकेत दिएका छन्। त्यसैले उनलाई ‘निर्वाचित तानाशाह’ भन्ने भाष्य आफैंमा विरोधाभासपूर्ण देखिन्छ।
इतिहास फर्केर हेर्दा, जब देशमा निरंकुश शासन चलिरहेको थियो, जब विद्यार्थीहरू सडकमा गोली खाँदै ढलिरहेका थिए, त्यतिबेला आज आवाज उठाउने केही संगठनहरूको उपस्थिति प्रश्नको घेरामा पर्छ। त्यतिबेला किन मौनता थियो? किन अन्यायविरुद्धको आवाज कमजोर थियो? अहिलेको सक्रियता के साँच्चै लोकतन्त्रको रक्षा हो, कि आफ्ना स्वार्थ जोगाउने प्रयास?
बालेनप्रति जनताको आशा आकांक्षा उच्च छ। उनले निर्वाचित भएपछि गरेका केही कडा निर्णयहरू विवादित हुन सक्छन्, तर ती निर्णयहरूलाई लोकतान्त्रिक बहस र आलोचनामार्फत सुधार्ने बाटो खुला छ। डर, धम्की वा राजनीतिक घेराबन्दीमार्फत होइन। जनमतबाट आएको नेतृत्वलाई कमजोर पार्ने प्रयासले अन्ततः लोकतन्त्रकै मूल्यलाई कमजोर बनाउँछ।
यसबाहेक, बालेन शाह केवल एक स्थानीय तहका प्रमुख मात्र होइनन्, उनी जनमतबाट उदाएका एक युवा नेतृत्वकर्ता पनि हुन् भन्ने बुझ्न जरुरी छ। स्थानीय सरकारको दायित्व सम्हाल्दै गर्दा पनि उनले देखाएको सक्रियता, निर्णय क्षमता र जनसरोकारका विषयमा लिएको पहलले उनलाई राष्ट्रिय स्तरको बहसमा ल्याएको छ। यस अर्थमा, उनको उदयलाई सीमित दृष्टिले हेर्नु भन्दा व्यापक राजनीतिक सन्दर्भमा मूल्यांकन गर्नु आवश्यक देखिन्छ।
विद्यार्थी संगठनहरू लोकतन्त्रका महत्वपूर्ण स्तम्भ हुन्। उनीहरूको भूमिका सधैं सचेतक र खबरदारी गर्ने हुनुपर्छ। तर त्यो भूमिका निष्पक्ष र ऐतिहासिक चेतनासहित हुन आवश्यक छ। विगतका संघर्षहरू, बलिदानहरू र जनआन्दोलनको भावनालाई सम्झँदै वर्तमानमा जिम्मेवार भूमिका निर्वाह गर्नु उनीहरूको कर्तव्य हो।
अन्ततः, बालेन शाह एक प्रतीक हुन्—परिवर्तनको, जनताको भरोसाको, र परम्परागत राजनीति विरुद्धको विद्रोहको। उनलाई समर्थन वा विरोध गर्न पाइन्छ, तर त्यो लोकतान्त्रिक मर्यादाभित्र हुनुपर्छ। जनताको मतबाट आएको नेतृत्वलाई ‘तानाशाह’को संज्ञा दिनुभन्दा पहिले, हामीले लोकतन्त्रको मर्म र आफ्नै भूमिकाबारे गम्भीर समीक्षा गर्नु आवश्यक छ।
