डा. साइमन पिटर । आगामी निर्वाचन लोकतन्त्र, उत्तरदायित्व र दीर्घकालीन राष्ट्रिय हित सुनिश्चित गर्ने महत्वपूर्ण अवसर हो। यो चुनाव केवल प्रतिनिधि चयनको प्रक्रिया मात्र नभई नेपालको लोकतान्त्रिक भविष्य निर्माण गर्ने ऐतिहासिक घडी हो। यस पृष्ठभूमिमा हामी सम्पूर्ण नेपाली नागरिकलाई संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र, समावेशिता, धर्मनिरपेक्षता, संवैधानिक शासन र मानव अधिकारको प्रभावकारी कार्यान्वयनका लागि दृढ, लोकतान्त्रिक, उत्तरदायी र पारदर्शी राजनीतिक नेतृत्व वा स्वतन्त्र उम्मेदवारको समर्थनमा एकजुट हुन हार्दिक आह्वान गर्दछौँ।
नेपाल बहुजातीय, बहुसांस्कृतिक र बहुधार्मिक राष्ट्र हो। विविधता हाम्रो पहिचान र शक्ति हो। संविधानले नेपाललाई संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र, समावेशी र धर्मनिरपेक्ष राज्य घोषणा गरेको छ। यसको मर्म भनेको राज्यको शासन नागरिकद्वारा चुनिएका प्रतिनिधिले सञ्चालन गर्नु, विविध पहिचानको सम्मान गर्नु, ऐतिहासिक रूपमा पछाडि पारिएका नागरिकलाई शासन प्रक्रियामा समावेश गर्नु तथा राज्य धार्मिक रूपमा तटस्थ रहँदै सबै धर्मप्रति समान व्यवहार गर्नु हो। तर व्यवहारमा यी मूल्यहरू पूर्ण रूपमा कार्यान्वयन हुन सकेका छैनन्, जसका कारण नेपाली समाजले अपेक्षित विकास र प्रगति हासिल गर्न सकेको छैन।
आज गणतन्त्रका विकल्पमाथि प्रश्न उठाउने, इतिहासमा बहिष्कृत र सीमान्तकृत समुदायको समावेशीतामा अवरोध पुर्याउने, धार्मिक उग्रवाद, असहिष्णुता, जबर्जस्ती धर्म परिवर्तनको आरोप, सामाजिक विभाजन र अल्पसंख्यक धार्मिक समुदायमाथि बढ्दो दबाबका कारण हाम्रो सहअस्तित्व र लोकतान्त्रिक मूल्यहरू गम्भीर चुनौतीमा परेका छन्। यस्ता प्रवृत्तिको दृढ प्रतिरोध आवश्यक छ।
अत्यधिक गरिबी, असमानता, अन्याय, संरचनागत भ्रष्टाचार, कमजोर संस्थागत क्षमता, सुस्त आर्थिक वृद्धि र व्यापक निराशालाई अन्त्य गर्न रूपान्तरण अपरिहार्य छ। यो रूपान्तरणले गरिबीलाई समृद्धिमा, असमानतालाई समानतामा, अन्यायलाई न्यायमा, भ्रष्टाचारलाई नियन्त्रणमा, कमजोर संस्थागत क्षमतालाई सशक्त क्षमतामा, सुस्त आर्थिक वृद्धिलाई तीव्र वृद्धिमा र निराशालाई आशामा बदल्नुपर्छ।
यो रूपान्तरण नागरिकको चासो र सहभागिताबाट मात्र सम्भव छ। आत्मनिर्भरता प्रवर्द्धन, समान अवसरको प्रत्याभूति, ज्ञान अभिवृद्धि तथा शासन र अर्थतन्त्रमा अर्थपूर्ण नागरिक सहभागिता अत्यावश्यक छ। विगतका निर्वाचनमा नेताहरूले देखाएका भ्रमपूर्ण आश्वासन र सपना बाँड्ने प्रवृत्तिले नागरिकको अधिकार र दैनिक जीवनमा अपेक्षित सुधार ल्याउन सकेको छैन।
विश्वमा अन्तर्राष्ट्रिय मानव अधिकार कानुनलाई मानव सभ्यताको महान नैतिक उपलब्धि मानिन्छ, तर नेपालमा यसको प्रभावकारी कार्यान्वयन पर्याप्त देखिँदैन। खाना, आवास, स्वास्थ्य र शिक्षा जस्ता आधारभूत आवश्यकताबाट नागरिक वञ्चित छन्। मर्यादा, समानता र सम्मानपूर्वक बाँच्न कठिन बन्दै गएको छ। यी आवश्यकताहरू पूरा गर्नु र सहजीकरण गर्नु राज्यको जिम्मेवारी हो। आधारभूत मानव अधिकारको संरक्षण नहुँदा द्वन्द्व र अस्थिरता बढ्छ, जसको मूल कारण गरिबी पनि हो।
राजनीतिक नेतृत्व र सरोकारवालाहरूले प्रभावकारी शासनमार्फत मानव अधिकारको संरक्षण गर्नुपर्छ—जसमा जीवनको अधिकार, स्वतन्त्रता, समानता, अभिव्यक्ति, न्याय, यातना निषेध, विचार र विश्वासको स्वतन्त्रता, सम्पत्तिको अधिकार, धार्मिक स्वतन्त्रता, सूचना र गोपनीयताको अधिकार, शोषणविरुद्धको अधिकार, स्वच्छ वातावरण र शिक्षाको अधिकार पर्दछन्।
विशेषगरी क्रिश्चियन धार्मिक अल्पसंख्यक समुदायले आफ्नो विश्वास स्वतन्त्र रूपमा अभ्यास गर्ने, उपासना गर्ने, समुदाय निर्माण गर्ने, चर्च सञ्चालन गर्ने, शिक्षा र सामाजिक सेवामा संलग्न हुने अधिकार व्यवहारमा पनि सुरक्षित हुनुपर्छ। संविधानले प्रदत्त धार्मिक स्वतन्त्रता कागजमा मात्र सीमित नरही व्यवहारिक, संस्थागत र कानुनी संरक्षणसहित लागू हुनुपर्छ।
यो समय देशप्रेमी, प्रगतिशील र लोकतन्त्रप्रेमी नागरिकहरूका लागि मौन बस्ने समय होइन। बढ्दो अराजकता, शासन सञ्चालनमा अपारदर्शिता, भ्रष्टाचार, दण्डहीनता र आन्तरिक–बाह्य स्वार्थ समूहको हस्तक्षेपविरुद्ध स्पष्ट नागरिक हस्तक्षेप आवश्यक छ।
आगामी संघीय निर्वाचनमा विशेष गरी बहुसंख्यक, आदिवासी जनजाति, सीमान्तकृत तथा अल्पसंख्यक नागरिकहरूले संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र, समावेशिता, धार्मिक स्वतन्त्रता, मानव मर्यादा, कल्याणकारी राज्य र सुशासन सुनिश्चित गर्ने उम्मेदवारलाई प्रोत्साहन र समर्थन गर्नु हाम्रो दायित्व हो।
आउँदो निर्वाचन यात्रामा हामी स्वयं जिम्मेवार छौँ। तपाईंहरूको समर्थन, सहभागिता, सहकार्य र एकताबाट मात्र न्यायपूर्ण, समावेशी, धर्मनिरपेक्ष, शान्त र समृद्ध नेपाल निर्माण सम्भव छ। स्वतन्त्रता, समानता, धार्मिक सहिष्णुता र न्यायका लागि हामी एकसाथ अघि बढौँ। निर्वाचनमा आफ्नो अमूल्य मत प्रयोग गरी स्पष्ट बहुमतसहित लोकतान्त्रिक मूल्यहरूको विजय सुनिश्चित गरौँ।
देशको राजनीतिक दिशानिर्देशनका लागि राष्ट्रिय नेतृत्व अपरिहार्य हुन्छ, जसले व्यक्तिगत स्वार्थभन्दा राष्ट्रिय हितलाई प्राथमिकता दिन्छ। सक्षम नेतृत्वले राष्ट्रिय सुरक्षा, आर्थिक स्थायित्व, तीव्र विकास र अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्ध सन्तुलित रूपमा व्यवस्थापन गर्न जान्नुपर्छ।
अन्त्यमा, मतदाता महानुभावहरूलाई अपिल—पैसाका लागि मत नबेचौँ। स्वार्थका लागि होइन, सही गुण, उच्च नैतिक मापदण्ड र लोकतान्त्रिक प्रतिबद्धता भएका उम्मेदवारको पक्षमा मतदान गरौँ। तपाईंको मत तपाईंको आवाज हो—भविष्यका लागि गरिएको लगानी हो।
( लेखक: डा. साइमन पिटर नेशनल ह्युमन राइट्स फोरम नेपालका संस्थापक अध्यक्ष तथा निर्देशक हुनुहुन्छ। )
