काठमाडौं । राजधानीको मुटु भिमसेनस्थान–मरुटोल क्षेत्रमा सञ्चालन हुँदै आएको एक कपडा व्यवसायसँग सम्बन्धित विभिन्न प्रश्न र तथ्यहरु प्राप्त भएका छन्। मरुटाेलमा स्थानीय व्यवसायिक वृत्तमा शम्भु रायमाझीले रातिको समयमा सामान भित्र्याएर दिनभर बिक्री गर्ने गरेको प्रत्येक्ष फेला परेकाे छ। यस विषयमा हामीले गरेको स्थलगत अवलोकनका क्रममा त्यहाँ ठूलो परिमाणमा कपडा भण्डारण गरिएको गोदाम समेत फेला परेकाे छ।
बाहिरबाट सामान्य जस्तो देखिने उक्त कपडा पसल भित्र ठूलो गोदाम सञ्चालन भइरहेको देखिन्छ तर, त्यहाँ व्यवसायको स्पष्ट नाम वा साइनबोर्ड भने छैन। साथै, सम्बन्धित निकायमा उक्त व्यवसाय दर्ता भएको दावी रायमाझीले गरे पनि तथ्या प्रमाण भने उनले पेस गरेका छैनन्।
श्राेतका अनुसार निज कपडा व्यापारीले भारतीय बजारबाट कपडा ल्याएर यही स्थानबाट बिक्री वितरण हुने गरेको दाबी गरेको थियाे र हाम्राे टिमले प्रत्येक्ष फेला पारेका हाैँ।
यस व्यवसाय सञ्चालनमा संलग्न रहेको सिन्धुलीका शम्भु रायमाझी विगतमा काठमाडौंको भृकुटीमण्डप क्षेत्रमा स्टल भाडामा लिएर साडी तथा कपडाको व्यापार गर्दै आएका थिए। केही समय व्यवसायबाट टाढा रहेपछि आर्थिक समस्यामा परेको भन्दै पुराना आपूर्तिकर्तासँग पुनः व्यापार सुरु गर्न सहयोग मागेको पाईएकाे छ।
साे एरियाका अन्य व्यापारि व्यवसायीहरूले सम्बन्धित निकायले यस व्यवसायको वैधानिक अवस्था, कर तथा राजस्व दायित्व, आयात प्रक्रिया र व्यवसाय दर्तासम्बन्धी पक्षमा आवश्यक छानबिन गर्नुपर्ने माग गरेका छन्। यदि व्यवसाय दर्ताबिनै वा कर तथा भन्सारसम्बन्धी कानुनी प्रक्रिया पूरा नगरी ठूलो परिमाणमा कारोबार भइरहेको पुष्टि भएमा त्यसले राज्यको राजस्व संकलन प्रणालीमा गम्भीर असर पार्न सक्ने उनीहरूको भनाइ छ।
राजधानीमा यस्ता प्रकृतिका दर्ताविहीन वा अनुगमनबाहिर रहेका व्यवसाय सञ्चालन भइरहेका छन् भने त्यसबाट राज्यले दैनिक रूपमा ठूलो परिमाणमा राजस्व गुमाइरहेको हुन सक्ने चिन्ता सरोकारवालाहरूले व्यक्त गरेका छन्। कर छली, व्यवसाय दर्ताको अभाव तथा आयात–वितरण प्रक्रियामा हुने अनियमितताले सरकारको आम्दानीमा प्रत्यक्ष असर पर्ने भएकाले यस्ता गतिविधिमाथि नियमित बजार अनुगमन र प्रभावकारी नियमन आवश्यक रहेको विज्ञहरू बताउँछन्।
व्यवसाय दर्ता, कर प्रशासन र बजार अनुगमनका लागि जिम्मेवार निकायहरूले समयमै निगरानी नगर्दा अवैध कारोबार गर्ने समूहहरू उत्साहित हुने जोखिम पनि बढ्दै गएको देखिन्छ। त्यसैले भिमसेनस्थान–मरुटोल क्षेत्र मात्र होइन, राजधानीका अन्य स्थानमा पनि यस्ता प्रकृतिका गोदाम तथा व्यवसाय सञ्चालन भइरहेका छन् वा छैनन् भन्ने विषयमा सम्बन्धित निकायले तथ्यपरक छानबिन गरी आवश्यक कानुनी प्रक्रिया अघि बढाउनुपर्ने आवश्यकता देखिएको छ।
