काठमाडौं । पटकपटक जनआन्दोलन उठेपनि आन्दोलनकारीले उठाएको वास्तविक बुँदाहरुलाई सडकमै छाडेर सदनमा पुगेपछि जतिसुकै छलफल र बहसमा चल्दा पनि सडकमा उठाएको बुँदाहरु सत्तामा कदम राखेपछि बेवास्ता गर्ने चतुर समुदायले कमाउ धन्दा कायम गर्दै दलित आदिवासी रैथानेलाई पटकपटक तीन पुस्तालाई प्रयोग भएको तितो यथार्थ हामी सबैलाई सर्व बितितै छ ।
खुकुरी प्रहारबाट तीन पटकमा त राँगो पनि छिन्नेछ भने अगील्लाे पुस्ताले उठाउनु खोजिएको आन्दोलनको शोरुप भन्दा बिलकुलै बदलिँदो परिस्थितिमा आधुनिक ज्यामिती परिवेश अनुसार जनआन्दोलनको खाँचो भएकोले विशुद्ध दलित आदिवासी रैथाने पंक्तिले तमाम उत्पिडनमा रहेका रैथाने समुदायको पक्षमा आदिवासी रैथानेकाे जनआन्दोलन पुर्व तयारीमा जानुपर्ने हुन्छ ।
विगतमा राज्यसत्ता समीकरणकाे पहिलो र दोस्रो जनआन्दोलनको माग शोरुप समाबेशीताकाे माग सम्बोधन संबिधानमा लेखिएतापनि हरेक क्षेत्रकाे नेतृत्व पंक्तिमा उभिनेहरु एकल जातीय आर्य समुदाय चाेर बाटो शैलीमा अतिक्रमित हुदै गएको हुदा वास्तविक उत्पिडनमा परिएकाहरु सधैं भुईंमान्छे हुनुपरेको महसुस गर्दै चौतर्फी आवाज उठेको छ ।
असमान समाबेशीता र बेथिति, विसंगति, बेरोजगारी, हिन्दु धार्मिक अवहेलना लगायत अपारदर्शी बिकास बाँडफाँड निति केन्द्रीय देखि स्थानीय सम्म हुने भ्रष्टाचार अनियमितता जस्ता घिनलाग्दाे चलखेल मिलेमतोमा यथावत रहेकाले तिब्र बिकास नीति सधैंका लागि ओझेलमा राखिएका छन् ।
त्यस्तै सामाजिकआर्थिक असमानताकाे आक्रमण प्रति खबरदारी संगै निरंकुश बाहुनवादकाे संकुचित घेराबन्दी तोड्ने अत्यन्तै फरक तथा सबै समुदायको अस्तित्व कायम राखि सहअस्तित्व अवधारणालाई मितवेयीताकाे आयाम कोर्ने खाका सहितको रैथाने जनआन्दोलनको सुरुवात हुने निस्चय छ ।
अहिलेसम्म बिचार खाका फरक भएको नाटक मन्थन गर्दै दलगत साँठगाठमा सत्ता साझेदारीमा दलाल पुँजीवादी एकल जातीय ब्राह्मणवाद सन्जालकाे घेरा ताेड्नुपर्ने समय आएको छ । जसअनुसार पुर्ण समानुपातिक समाबेशी सहितको खाका अनुसारको उपस्थित योजना अगाडि सार्ने छ ।
तेस्रोपटक हुने शान्तिपूर्ण तथा ऐतिहासिक रैथाने निर्णायक जनआन्दोलनले सच्चा संघीयता र पुर्ण समानुपातिक समाबेशीताकाे माग रहने छ भने पहिचान सहितको प्रदेश नामाङ्कनलाई पहिलो माग लगायत थप सामुहिक एजेन्डा लिएर सबैलाई नछुट्न आव्हान गरिनेछ ।
हामी ढुंगे युग देखि आधुनिक युगमा प्रवेश भयौं । तर पनि किन समयको पछाडि छौँ ? हामीले परिवर्तनको एजेन्डालाई साथ दिनुपर्ने थियो तर पार्टीगत पछि लाग्दा पछाडि परेका हौँ । बिज्ञान दर्शन अनुरुपको बैज्ञानिक ईको-ईकाेनोमिकलाई बिस्वास राख्ने अस्तित्ववादी सबै समुदायको बराबर हकअधिकार सुनिश्चितता लेखेर जानुपर्छ ।
हामी माथि आर्थिक, नैतिक, सामाजिक, भौगोलिक, लगायत राज्यको हरेक सुबिधाजन्य बिकास बाँडफाँड समेत बन्चित छौँ । धार्मिक दम्भमा हिन्दु धार्मिक अनुसार जात प्रथा अन्तर्गत ठुला सानाे उच्च निच छुटाउने जातपात छुवाछूत प्रथामा सदैव भेदभावमा राखिएको छ ।
अबको युग पार्टीको झाेले बनेर दलगत दलदलमा फसेर समाजलाई अगाडि जान नदिने, हिन्दु धार्मिकवादीकाे पछि लागेर दमन, शोषण जस्ता विभेदकारी माथि बिस्वास गरेर समर्थन गर्नु भनेकाे तर्क विहिन प्रतिगमनकारी तत्वलाई बचाउन समाजलाई सधै द्वन्द्वमा फसाई राख्ने गम्भीर खेल भइरहेको छ ।
हामी तर्कसंगत जानू सकियो भने बैज्ञानिक अन्तर्गतको बहसले मानव समुहकाे नयाँ युगजन्माउँने छ । हामी मानव नै बैज्ञानिक भएकाले सबै समुदायको अस्तित्वलाई समेटेर जानू नै समयानुकूल रहेकाले काँग्रेस चाहिने, कम्युनिस्ट चाहिने, राजा चाहिने, स्वतन्त्र पार्टी चाहिने पात्रहरु यथास्थितिवादी हुन भने नयाँ युगकाे परिकल्पना गर्न सकिदैनन् ।
यथास्थितिवादी पुरातनवादी संकुचित प्रबृत्तिले पुरानै युगलाई बल्झाउने भित्री योजना बुझेर हामी प्रगतिशील देशको तुलनामा निकै पछाडि परेका छौँ । हामी नेपाल देशका नागरिक हौं, नागरिक भएर देशलाई बिकास निर्माण बाट बन्चित हुने गैरजिम्मेवारी बन्नु भएन । त्यसकारण शोषण दमन रहित समतामूलक सम्मानता आजको खाँचो रहेको गम्भीर भएर बुझ्नु अत्यन्तै जरुरी छ ।
त्यसकारण आजकाे आधुनिक युगमा पहिचानको तागत स्वदेशी शक्तिशाली दर्शन सिद्धान्त र व्यवहार नै परिवर्तनको महत्त्वपूर्ण एजेन्डा समृद्धकाे मुल पाटोलाई अंगालेर दलगत दलदल त्यागेर संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्रको जगमा टेकेर संघीय लोकतान्त्रिक राष्ट्रिय मञ्चका १०+१ एजेन्डा अन्तर्गतकाे पक्षमाउभिएर नयाँ खोज र समयलाई पछ्याउनु अत्यावश्यक छ ।
हाम्रो समाजमा जेजस्तो भाषा, लिपि, परापुर्वकाल देखि रहिआएको परम्परा बिषय बस्तु स्थिति संरक्षण प्रवर्द्धन र उद्वार उत्थान प्रति संरक्षणमा तत्परता देखाई आउने सन्ततिलाई इतिहासको रैथाने सम्पत्ति जस्तो अबस्थामा छ त्यस्तै हस्तान्तरण गर्न सकियो भने कमसेकम सन्ततिकाे मार्गदर्शक बन्ने छ ।
अबको तेस्रो सिजनकाे रैथाने जनआन्दोलनपछि देशलाई सुसूज्जित गरि विकसित देशकाे तुलनात्मक र संरचनात्मक शान्ति अमनचयन त्रासदी र भयरहित सुन्दर समाज सुम्पिनु सकियाे भने आउने हजारौं बर्ष पछि पनि कुनैपनि शक्तिशाली राष्ट्रहरुकाे तुलनामा हामी धेरै कुराहरुमा अगाडि पाउँनेछन् ।
File photo
