दिपेश श्रेष्ठ । नेपालको समकालीन सुरक्षा इतिहासमा केही नामहरू यस्ता छन्, जो पदभन्दा माथि उठेर कर्तव्य, साहस र बलिदानका प्रतीक बनेका छन्। ती नामहरूमध्ये अग्रपंक्तिमा आउँछ सशस्त्र प्रहरी बल (APF) का पहिलो महानिरीक्षक स्वर्गीय कृष्ण मोहन श्रेष्ठ। उनको जीवन यात्रा केवल एक प्रहरी अधिकृतको व्यक्तिगत सफलताको कथा होइन, यो राष्ट्रप्रतिको निष्ठा, नेतृत्व र त्यागले लेखिएको इतिहास हो।
स्व. कृष्ण मोहन श्रेष्ठको जन्म संखुवासभा जिल्लाको ऐतिहासिक शहर चैनपुरमा भएको थियो। पहाडी भेगको सादा जीवन, श्रम र अनुशासनको संस्कारमै उनको बाल्यकाल बित्यो। उनका बुबा–आमाको नाम तथा जन्म मिति सम्बन्धी विस्तृत विवरण आधिकारिक अभिलेखमा सार्वजनिक रूपमा उपलब्ध नभए पनि, उनी साधारण नेपाली परिवारबाट उठेर असाधारण राष्ट्रसेवक बनेका व्यक्ति हुन् भन्नेमा कुनै विवाद छैन। बाल्यकालदेखि नै अनुशासन, इमानदारी र सेवाभाव उनको स्वभावको हिस्सा थियो। यही गुणले उनलाई पछि सुरक्षासेवाको कठोर तर सम्मानित मार्गतर्फ डोर्यायो।
कृष्ण मोहन श्रेष्ठले प्रारम्भिक शिक्षा आफ्नै जन्मस्थान चैनपुरमा प्राप्त गरे। अध्ययनमा गम्भीर र व्यवहारमा संयमित उनी उच्च शिक्षातर्फ अग्रसर हुँदै कला संकायमा स्नातकोत्तर (Master’s Degree) हासिल गर्न सफल भए। शिक्षाले उनलाई केवल प्रमाणपत्र होइन, नेतृत्व, निर्णय क्षमता र प्रशासनिक समझ प्रदान गर्यो, जसको प्रभाव उनले पछि हरेक जिम्मेवारीमा देखाए।
नेपाल प्रहरी सेवा र नेतृत्वतर्फको उकालो करिब ३२ वर्षको उमेरमा नेपाल प्रहरी सेवामा प्रवेश गरेका श्रेष्ठले सेवाकालभर अनुशासित, कर्मठ र निडर अधिकृतको पहिचान बनाउँदै लगे। विभिन्न जिल्लागत तथा केन्द्रीय जिम्मेवारीहरू कुशलतापूर्वक निर्वाह गर्दै उनी क्रमशः उच्च पदतर्फ उक्लिए र अतिरिक्त प्रहरी महानिरीक्षक (Additional IGP) पदसम्म पुगे। उनको कार्यशैलीमा देखिने स्पष्टता, निर्णय क्षमता र संगठनप्रतिको प्रतिबद्धताले उनी नेतृत्वका लागि स्वाभाविक छनोट बन्दै गए।
सशस्त्र प्रहरी बलको स्थापना र ऐतिहासिक जिम्मेवारी २०५८ सालतिर देश माओवादी सशस्त्र द्वन्द्वको गम्भीर चरणमा थियो। आन्तरिक सुरक्षा, अर्धसैनिक संरचना र सीमासुरक्षाको आवश्यकता तीव्र रूपमा महसुस भयो। यही पृष्ठभूमिमा सशस्त्र प्रहरी बल (APF) को स्थापना गरियो। नवगठित यस बलको पहिलो नेतृत्व सम्हाल्ने जिम्मेवारी कृष्ण मोहन श्रेष्ठलाई दिइयो।
यो नियुक्ति केवल पद होइन, एक नयाँ सुरक्षा संस्थाको आधारशिला राख्ने ऐतिहासिक जिम्मेवारी थियो।
पहिलो महानिरीक्षकका रूपमा श्रेष्ठले सशस्त्र प्रहरी बलको: संगठनात्मक संरचना निर्माण,तालिम प्रणाली र कमाण्ड चेन विकास,अनुशासन र व्यावसायिक संस्कृतिको स्थापना
दंगा नियन्त्रण, आन्तरिक सुरक्षा र सीमासुरक्षामा प्रभावकारी भूमिका, जस्ता पक्षहरूलाई प्राथमिकतामा राखे।
उनकै नेतृत्वमा सशस्त्र प्रहरी बलले छोटो समयमै आफूलाई अनुशासित, सक्षम र भरपर्दो अर्धसैनिक बलका रूपमा स्थापित गर्यो। आज सशस्त्र प्रहरी बल जुन अवस्थामा उभिएको छ, त्यसको जग कृष्ण मोहन श्रेष्ठकै दूरदृष्टि र कठोर परिश्रमले बसालेको हो।
२०५९ माघ १२ गते (२५ जनवरी २००३) काठमाडौंमा बिहानको नियमित हिँडाइका क्रममा माओवादी विद्रोहीद्वारा गरिएको सशस्त्र आक्रमणमा कृष्ण मोहन श्रेष्ठ, उनकी धर्मपत्नी नुडुप श्रेष्ठ तथा एक सुरक्षा कर्मचारीको घटनास्थलमै ज्यान गयो। यो घटना केवल एक व्यक्तिको हत्या थिएन। यो राज्यको सुरक्षा नेतृत्वमाथिको प्रत्यक्ष आक्रमण थियो।
घटनाले सम्पूर्ण राष्ट्रलाई शोकमा डुबायो। देशले एक इमानदार सुरक्षा शिल्पी मात्र होइन, एक निडर राष्ट्रसेवक गुमायो। सम्मान, स्मृति र निरन्तर श्रद्धाञ्जली। उनको बलिदानपछि राष्ट्रले उनलाई कहिल्यै बिर्सेन।
सशस्त्र प्रहरी बलका औपचारिक कार्यक्रममा नियमित श्रद्धाञ्जली, संस्थापक IGP का रूपमा स्थायी ऐतिहासिक पहिचान आज पनि सशस्त्र प्रहरी बलका जवानहरूका लागि कृष्ण मोहन श्रेष्ठ कर्तव्य, साहस र अनुशासनका जीवित प्रतीक हुन्।
स्वर्गीय कृष्ण मोहन श्रेष्ठ कुनै एक पद वा एक कालखण्डमा सीमित नाम होइनन्। उनी राष्ट्र संकटमा परेको बेला जन्मिएको नेतृत्व थिए। सशस्त्र प्रहरी बल जस्तो नयाँ र चुनौतीपूर्ण संस्थाको पहिलो कमाण्ड सम्हाल्नु सजिलो थिएन, तर उनले स्पष्ट दृष्टि, कडा अनुशासन र निष्ठाका साथ त्यो जिम्मेवारी पूरा गरे।
उनको योगदान संगठन निर्माणमै सीमित रहेन। उनले सुरक्षा सेवामा नैतिकता, नेतृत्वमा उत्तरदायित्व र राष्ट्रप्रति निस्वार्थ समर्पण भन्ने मूल्यहरू स्थापनामा महत्वपूर्ण भूमिका खेले। आज देशले भोगिरहेको शान्ति अवस्था आफैंमा आएको होइन—यो धेरै सुरक्षाकर्मीहरूको पसिना र बलिदानको परिणाम हो, जसको अग्रपंक्तिमा कृष्ण मोहन श्रेष्ठ जस्ता व्यक्तित्व उभिएका थिए। उनको नाम केवल शालिक वा स्मृति समारोहमा सीमित हुनु हुँदैन।
त्यो नाम हरेक सशस्त्र प्रहरी जवानको कर्तव्यबोध, हरेक नेतृत्व तहको नैतिक मापदण्ड र राष्ट्रप्रति इमानदार सेवाको प्रतीक बन्नुपर्छ। यस अर्थमा, स्व. कृष्ण मोहन श्रेष्ठ सशस्त्र प्रहरी बलका पहिलो महानिरीक्षक मात्र होइनन्। उनी कर्तव्यको बाटोमै अमर बनेका राष्ट्रसेवक र नेपालको सुरक्षा इतिहासमा बलिदानले लेखिएको एक अविस्मरणीय अध्याय हुन्।
