दिपेश श्रेष्ठ । कुनै समय नेपालमा बत्ती बालिनु उपलब्धि जस्तै थियो। दैनिक जीवनदेखि उद्योग, अस्पताल र शिक्षा क्षेत्रसम्म लोडसेडिङले देशलाई थिचेको थियो। यही अन्धकारको कालखण्डमा एउटा नाम आशाको प्रतीक बनेर उदायो— कुलमान घिसिङ। आज उनी केवल पूर्व नेपाल विद्युत् प्राधिकरणका कार्यकारी निर्देशक मात्र होइनन्, नेपाली समाजले दिएको उपनाममा ‘उज्यालोका नायक’ हुन्।
रामेछाप जिल्लाको बेथान गाउँमा वि.सं. २०२७ मंसिर १० मा जन्मिएका कुलमान घिसिङको जीवन यात्रा सामान्य ग्रामीण परिवेशबाट सुरु हुन्छ। सीमित स्रोत, अभाव र संघर्षबीच हुर्किएका उनले सानैदेखि श्रम र अनुशासनको मूल्य बुझे। यही पृष्ठभूमिले उनलाई पछि सार्वजनिक सेवामा इमानदार र परिणाममुखी प्रशासकको रूपमा स्थापित गर्यो।
प्रारम्भिक शिक्षा गाउँमै पूरा गरेका घिसिङ उच्च शिक्षाका लागि काठमाडौं पुगे। विद्युत् क्षेत्रप्रति रुचि राख्ने उनले भारतको NIT जम्शेदपुर (पूर्व RIT) बाट विद्युत् इन्जिनियरिङ अध्ययन गरे। त्यसपछि नेपाल फर्केर त्रिभुवन विश्वविद्यालय, पुलचोक क्याम्पसबाट पावर सिस्टम्समा स्नातकोत्तर पूरा गरे। प्राविधिक ज्ञान मात्र पर्याप्त हुँदैन भन्ने बुझाइका साथ उनले पोखरा विश्वविद्यालयबाट MBA पनि गरे। यही प्राविधिक दक्षता र व्यवस्थापन क्षमताको संयोजन उनको करियरको बलियो आधार बन्यो।
नेपाल विद्युत् प्राधिकरणमा इन्जिनियरका रूपमा सेवा प्रवेश गरेपछि घिसिङले उत्पादन, प्रसारण र वितरणका विभिन्न जिम्मेवारी सम्हाले। चिलिमे जलविद्युत् आयोजना, ग्रामीण विद्युतीकरण तथा वितरण सुधारमा उनको भूमिका उल्लेखनीय रह्यो। कार्यालयभित्र मात्र होइन, फिल्डमै गएर समस्या बुझ्ने र समाधान खोज्ने कार्यशैलीले उनलाई सहकर्मी र उपभोक्तामाझ अलग पहिचान दिलायो।
वि.सं. २०७३ मा उनी नेपाल विद्युत् प्राधिकरणको कार्यकारी निर्देशक नियुक्त हुँदा देश चरम लोडसेडिङको चपेटामा थियो। दिनको १२ देखि १८ घण्टासम्म बत्ती जाने अवस्था सामान्य भइसकेको थियो। यस्तो अवस्थामा उनले परम्परागत सोच तोड्दै कडा र अलोकप्रिय देखिने निर्णयहरू लिन थाले। विद्युत् आपूर्ति व्यवस्थापन, उद्योगलाई निश्चित समय बिजुली, अवैध उपभोग नियन्त्रण, चुहावट घटाउने अभियान र आयात–निर्यात व्यवस्थापनमा उनले दृढता देखाए।
यसको परिणाम केही वर्षमै देखिन थाल्यो। लोडसेडिङ क्रमशः घट्दै गयो र अन्ततः पूर्ण रूपमा अन्त्य भयो। वर्षौं घाटामा रहेको नेपाल विद्युत् प्राधिकरण नाफामा गयो। देशभर विद्युत् पहुँच ऐतिहासिक रूपमा विस्तार भयो। यही कारण कुलमान घिसिङ प्रशासनिक सफलताको प्रतीक बने र आम नागरिकको भरोसा जिते।
तर सफलता सधैं सहज हुँदैन। उनको कार्यशैलीले ऊर्जा क्षेत्रमा जरा गाडेर बसेका राजनीतिक र आर्थिक स्वार्थहरूलाई असहज बनायो। ऊर्जा मन्त्रालयसँग नीतिगत टकराव बढ्दै गयो। कार्यसम्पादन मूल्यांकनमा विवाद उत्पन्न गरियो। अन्ततः कार्यकाल सकिनुअघि नै उनलाई पदबाट हटाइयो। यो निर्णयलाई धेरैले राजनीतिक हस्तक्षेप र दण्डको राजनीतिका रूपमा व्याख्या गरे।
उनको बर्खास्तीपछि सडकदेखि सामाजिक सञ्जालसम्म व्यापक असन्तोष देखियो। युवाहरू, नागरिक समाज र ऊर्जा विज्ञहरूले खुलेर समर्थन जनाए। यसले स्पष्ट गर्यो— कुलमान घिसिङ पदको होइन, जनविश्वासको नेता बनिसकेका थिए।
नेपाल विद्युत् प्राधिकरणबाट बाहिरिएपछि पनि उनी निष्क्रिय रहेनन्। ऊर्जा नीति, सुशासन र सार्वजनिक संस्थाको सुधारबारे उनले निरन्तर आवाज उठाइरहेका छन्। युवा पुस्तासँग संवाद, प्राविधिक समुदायसँग सहकार्य र ‘उज्यालो नेपाल’ जस्ता अवधारणामार्फत उनी अझै पनि देशप्रतिको उत्तरदायित्व निर्वाह गरिरहेका छन्।
कुलमान घिसिङको कथा केवल एउटा व्यक्तिको जीवनी होइन। यो कथा हो— नेपालमा इमानदार, सक्षम र परिणाम दिने नेतृत्व सम्भव छ भन्ने प्रमाणको। लोडसेडिङको अन्धकारबाट देशलाई उज्यालोतर्फ डोर्याउने यो यात्राले उनलाई नेपाली इतिहासमा अलग स्थान दिलाइसकेको छ।
आज पनि धेरै नेपालीका लागि कुलमान घिसिङ एउटा प्रश्न हुन्
यदि सबै सार्वजनिक पदमा यस्तै इमानदार नेतृत्व भए, देश कस्तो हुन्थ्यो?
