आज जिन्दगीकै सबैभन्दा संवेदनशील सम्बन्धको बारेमा चर्चा गरौं । सम्बन्ध विच्छेदपछि महिला या पुरुष दुवैलाई कुन रूपमा हेरिन्छ.. दोषी कसलाई देखाइन्छ… तर दोषी चाहिँ को हुन्छ । “सम्बन्ध” दाम्पत्य जीवनमा लादिएको एक यस्तो घाउ हो जसलाई विच्छेद गर्न चाहनेले भुल्न चाहे पनि समाजले उनीहरूलाई कोट्याइरहन्छ । मान्छेहरु सोध्छन अब के गर्छौ…? विवाह गरिसकेपछि सम्बन्ध तोड्नु हुँदैन थियो । अब एक्लो जीवन कसरी बिताउँछौ आदि आदि…।
विवाहको हकमा एक युवतीको कुरा आउँछ त विवाह अपेक्षाकृत जरुरी मानिन्छ । विवाहलाई यसकारण अनिवार्य मानिन्छ कि हरेक मान्छेलाई एक साथीको जरुरत हुन्छ । जो मानसिक, भावनात्मक, आर्थिक रुपमा र कठिन परिस्थितिमा उनको साथ उभिन सकियोस् । तर जब त्यही विवाह बोझ बन्छ भने त्यो बोझलाई बोकी रहन सक्दैनन् र उक्त बोझलाई मिल्काउन नै उचित सम्झिने गर्छन् । दाम्पत्य सम्बन्ध खल्लो बन्नु या टुट्नुमा केवल एउटा मात्र दोषी नहुन सक्छ तर समाजले केवल नारीलाई साधरणा नजरले हेर्नै बन्द गर्छ । सम्बन्ध विच्छेदपछि महिलालाई फरक दृष्टिले हेर्ने गरिन्छ । मानौँ उनी एक एलियन हुन् । अनि नारीले त्यो टुटेको सम्बन्धको चोट एकतर्फी रुपमा झेलिरहेकी हुन्छिन् । अर्कोतर्फ मानिसहरू उनीमाथि अनेक प्रश्न गर्छन् र उनको मनोबल कमजोर बनाउने गरिन्छ । कोही आफ्नो निर्णयका कारण खुसी रहलान् तर धेरैले सम्बन्ध विच्छेदका कारण जीवनभर पीडा झेलिरहेका हुन्छन् आर्थिक रुपले कमजोर र अरुमाथि निर्भर महिलाका लागि निश्चय पनि एक्लो जीवन सहज हुँदैन । यद्यपि आर्थिकरूपले सक्षम र कामकाजी महिला जो आफ्नो करियरलाई बढी महत्व दिन्छन् उनीहरु बन्धनमा अल्झिरहन, बिना कारण नियन्त्रणमा रहन चाहँदैनन् उनीहरू यस्तो सम्बन्धबाट बाहिर निस्कनु नै उचित ठान्छन् । आफूमाथि भएको अत्याचारलाई चुपचाप सहनुको साटो त्योसँग जुध्न र अत्याचारलाई जवाफ दिने साहस गर्छन् । यस्ता महिलालाई हतोत्साही होइन हौसला दिनुपर्छ सम्बन्ध विच्छेद गर्नु पाप होइन । हिंसा अन्याय कुरितीको विरोध गरेर त्यसबाट मुक्त हुने बाटो हो । त्यसपछि पनि जिन्दगी अन्त्य हुँदैन बरु नयाँ बाटो खोज्नुपर्छ । सम्बन्ध विच्छेद कुनै सजिलो निर्णयअबस्य होइन । वर्षौंदेखि सम्हालेर राखेको सम्बन्ध जब टुट्छ त्यतिबेला व्यक्तिको मनस्थितिमा निकै ठूलो असर पार्छ । आफैलाई नराम्रो लागिरहेको अवस्थामा बाहिरी समाजले सोध्ने विभिन्न किसिमका प्रश्नले झन् ठूलो असर पार्छ । सम्बन्ध विच्छेदको निर्णय लिनु एक कठिन काम हो चाहे महिला होस् या पुरुष । यद्यपि दाम्पत्य जीवन जब बोझिलो बन्छ तब त्यसबाट उम्किनु नै सही हुन्छ । हरेक व्यक्तिलाई शान्ति र सम्मानपूर्वक बाँच्ने अधिकार छ तर स्वतन्त्रता छ भन्दैमा विवाह भइसकेपछि स्थिति जति नै जटिल किन नहोस् त्यसलाई अँगाल्नुपर्ने हाम्रो संस्कार छ । एक्लो महिलालाई मान्छेहरु खराब दृष्टिकोणले हेर्छन् या सहानुभूतिले पनि । टुटेपछि सम्बन्ध जिन्दगी फेरि पुरानै लयमा चल्दैन । त्यसमा पनि झन् दोस्रो सम्बन्ध पनि जब टुट्छ त नतिजा अकल्पनीय बन्छ । पहिलो सम्बन्धमा त उमेर बाँकी नै रहन्छ,परिपक्क भइसकेको हुँदैन,जिन्दगी र सम्बन्धप्रति त्यति धेरै जिम्मेवार र संवेदनशील पनि नहोलान् र सम्बन्ध विच्छेदपछि पनि मान्छेहरु सहानुभूतिको नजरले हेर्छन् र सोच्ने गर्छन् । गलत व्यक्तिको सम्बन्धमा बाँधिएको कारण यस्तो अवस्था आएको हो वा कुनै कुरामा तालमेल नमिलेको हुनुपर्छ भनेर मानिसहरु सहयोग पनि गर्छन् । तर दोस्रो सम्बन्धमा भने व्यक्ति परिपक्क र अनुभवी भइसकेको हुन्छ । साथै उनीहरुलाई दोस्रो जीवन साथी निकै सोच विचार गरेर मात्र चयन गरेको भान हुन्छ । त्यतिबेला ऊ स्वयं नर या नारी, बुझ्ने भइसकेका हुन्छन् र पुराना गल्ती दोहोर्याउन चाहँदैनन् । तर दोस्रो पटक पनि सम्बन्ध राम्रो हुन सकेन टिक्न सकेन भने मान्छेहरुले हेर्ने नजर अत्यन्तै साँघुरिएको हुन्छ । मानिसहरु उक्त व्यक्तिमा नै खराबी छ भन्ने निष्कर्षमा पुग्छन् कसैसँग मिल्न सक्दैन, सक्दिन भन्ने सोचन् थाल्छन् । पहिलो सम्बन्ध विच्छेदलाई दुर्घटना मान्न सकिन्छ तर दोस्रो सम्बन्ध विच्छेदलाई भने लापरवाही र स्वभावगत दोष मान्न सकिन्छ ।
व्यक्ति लामो समयदेखि मुख लुकाएर बस्ने अवस्था रहन्छ । विशेषगरी नारी, एकातर्फ आर्थिक अवस्थाले सताउँछ अर्कातर्फ बच्चाको भविष्यको चिन्ता । त्यसपछि विभिन्न कुरा काट्ने र लान्छला लाउने समाज त छँदै छ । जब महत्वपूर्ण सम्बन्धको अन्त्य,हुन्छ उसलाई आफ्नै परिवारमा कसैको मृत्यु भएको जस्तो पीडा हुन्छ । सामान्यतया यो अवस्था तीन चार वर्षसम्म कायम रहन्छ । अर्को कुरा असफलता महसुसले मानिसमा पछुतोको भावना उत्पन्न गराउँछ । मानिसलाई परिवार तथा समाजको अपेक्षा अनुसार काम गर्न नसकेको आभास हुन्छ । अनि राम्रोसँग सम्बन्ध निर्वाह गर्न नसकेको आत्मबोध हुन्छ । यो अवस्था त्यतिबेला खतरनाक हुन्छ जतिबेला लज्जा, पिडा,रिस, हतासमा बदलिन्छ । सम्बन्ध विच्छेदलाई अवश्य पनि इज्जतसँग जोडिने गरिन्छ । देख्नेहरूले भित्री समस्या देख्दैनन् बाहिरी आवरण हेरेर निन्दा र उपहास गर्छन् ।
” पानी आउने बन्द भाको धारा भयो जिन्दगी ।
आकाशबाट भुइँ झरेको तारा भयो जिन्दगी ।।
सँगै जिउला रमाउँला भन्ने थियो तिमीसँग ।
तर आज त्रिशुलीको किनारा भयो जिन्दगी ।।”
त्यसैले हतारमा आवेगमा आएर कसैको बहकाउमा, स-साना कुरामा सम्बन्ध विच्छेद नगर्नुस् । सम्बन्ध विच्छेदको फैसला हतारमा लिनु भूल हो । कहिलेकाहीँ गल्ती आफ्नै पनि हुनसक्छ त्यस्तो अवस्थामा आफ्नो गल्तीलाई ध्यानमा राख्दै सुधार गर्दै जीवनसाथीको सोचलाई पनि ध्यान दिनु अति आवश्यक हुन्छ । जिन्दगी हाम्रो हो र यसलाई कटाउने हामी आफैले हो । हाम्रो व्यक्तिगत र पारिवारिक जीवनमा कसैको घरको मस्यौरा स्वादिष्ट हुँदैन । भलै सम्बन्धलाई दुई चिरा पारिएला तर सबै कुरालाई पन्छाएर लिएको त्यो निर्णय आफ्नै भविष्यका लागि राम्रो हुनुपर्छ । जब यस्तो महत्वपूर्ण निर्णय लिइन्छ आफूले आफूलाई कमजोर महसुस गर्नु हुँदैन । नकारात्मक कुराले आफूलाई नकारात्मक बाटोमा हिँडाउनु हुँदैन बरु आफैलाई एउटा मौका दिनुपर्छ राम्रो गरेर देखाउने । गलत निर्णय भएको थियो अब त्यो गलत निर्णयलाई सुधार्ने मौका दिनुपर्छ । त्यस्ता व्यक्ति चाहे महिला हुन् या पुरुष जरुरी छ कि उनको निर्णयलाई सम्मान गरियोस् । सम्बन्ध विच्छेद गरेका महिला या पुरुषलाई मान्छेहरूको झुटो सहानुभूति होइन उनको निर्णयप्रति सम्मानको भावना देखाउनुपर्छ , जसले उनीहरुलाई अगाडिको जीवन बाँच्न सहज भइदियोस् ।
