काठमाडौं । नेपालमा राजतन्त्रको स्थापना लिच्छवि वंशदेखि मान्न सकिन्छ, जसले करिब ईस्वी संवत् ३२३ –८७९ सम्म शासन गरेका थिए । त्यसपछि मल्ल वंश १२औँ शताब्दी–१८ औँ शताब्दी सम्म रह्यो । नेपाल एकीकरणको क्रममा १८औँ शताब्दीमा पृथ्वीनारायण शाहले गोरखाबाट सुरू गरेर १७६८ मा नेपाल एकीकरण गरे । यही समयदेखि शाह वंशको औपचारिक रूपमा नेपालमा राजतन्त्र स्थापित भएको मानिन्छ ।
शाह वंशको शासनकाल शाह वंशका राजाहरूले करिब २४० वर्ष नेपालमा शासन गरे । प्रारम्भिक समयमा उनीहरू शक्तिशाली भए पनि १८४६ मा कोत पर्वपछि राणाहरूले सत्ताको बागडोर लिए र शाह राजाहरू नाम मात्रका राजा बने । १९५१ सालको प्रजातन्त्र प्राप्तिपछि राणाशासन अन्त्य भयो र राजा त्रिभुवन सत्तामा पुनः फर्किए ।
१९६० मा राजा महेन्द्रले प्रजातान्त्रिक सरकारलाई हटाएर पञ्चायती व्यवस्था लागू गरे, जसमा राजाको प्रत्यक्ष शासन रह्यो । १९९० को जनआन्दोलनपछि बहुदलीय प्रजातन्त्र पुनःस्थापना भयो, तर राजतन्त्र कायमै रह्यो ।
२०५८ साल जेठ १९ गते १ जून २००१ शुक्रबारको राति नारायणहिटी हत्याकाण्डमा राजा वीरेन्द्रको हत्या भएपछि ज्ञानेन्द्र पुनः सत्तामा आए । यस हत्याकाण्डको वास्तविक कारणबारे विभिन्न अनुमान र विवादहरू छन्, तर आधिकारिक रूपमा युवराज दीपेन्द्रलाई नै दोषी ठहर गरिएको थियो ।
२०६१ सालमा राजा ज्ञानेन्द्रले निर्वाचित सरकार हटाई प्रत्यक्ष शासन लिए, जसले विरोध चर्कायो । २०६२ ६३ को जनआन्दोलन – राजनीतिक दलहरू र माओवादीको मिलिजुली आन्दोलनका कारण राजा ज्ञानेन्द्रले सत्ताबाट हात धुनुपर्यो ।
२०६५ जेठ १५ गते नेपाललाई संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र घोषणा गरियो र राजा ज्ञानेन्द्रलाई नारायणहिटी दरबार छोड्न बाध्य बनाइयो ।
२०५८ साल जेठ १९ गते १ जून २००१ शुक्रबारको राति नारायणहिटी हत्याकाण्डमा राजा वीरेन्द्र, रानी ऐश्वर्य, युवराज दीपेन्द्रसहित शाह परिवारका धेरै सदस्यको हत्या भएको थियो । यो नेपालकै इतिहासमा सबैभन्दा ठूलो शाही हत्याकाण्ड मानिन्छ , जुन घटना अझ सम्म पनि रहस्यमै रहेको छ ।
नेपालको राजतन्त्र १७६८–२००८ करिब २४० वर्ष सम्म कायम रह्यो । २०६५ सालपछि नेपाल औपचारिक रूपमा गणतन्त्र बन्यो र राजतन्त्रको अन्त्य भएको थियो ।
