महेन्द्रनगर । यहाँस्थित लिटिल स्टार माध्यमिक विद्यालयका अंग्रेजी शिक्षकको कुटाइबाट एक जना बालकको हात भाच्चिएको छ । भीमदत्त नगरपालिका –६ ऐठपुरमा रहेको उक्त विद्यालयका शिक्षक प्रेमबहादुर चन्दले ९ वर्षिय बालक सन्देश देउवालाई लाठीले प्रहार गर्दा उनको हात भाचिएको हो ।
सन्देश कक्षा ४ मा अध्ययनरत छन् । मंगलबार दिउँसो चन्दले गृहकार्य नगरेको भन्दै कुटेको बालकका बुबा जनकले बताए । ‘शिक्षक चन्दले लाठीले हानेर मेरो छोराको हात भाचिदिए,’ उनले भने, ‘बाँया हातमा चोट लागेको छ ।’
शिक्षकको कुटाइबाट घाइते सन्देशको हातका औलाले राम्रोसँग काम गरिरहेका छैनन् । ‘बावुको हातको औंला चलिरहेको छैन्,’ बुवा जनकले भने, ‘बालबच्चाले केही कुरा सिकुन भनेर विद्यालय पठाउँछौं, शिक्षकले हात भाचेर घर पठाउँछन् ।’
महाकाली प्रादेशिक अस्पतालका डाक्टरले सन्देशको हातमा प्लाष्टर गर्न सुझाव दिएका छन् । ‘मंगलबार छोराको समान्य जाँच ग-यौं,’ उनले भने, ‘प्लाष्टरका लागि बुधबार बोलाएको छ ।’ शिक्षकको कुटपिटबाट बच्चाको मानसिकतामा समेत प्रभाव पारेको उनले बताए । ‘यसरी शिक्षकले विद्यार्थी कुट्यो भने हाम्रा बावु–नानी कसरी विद्यालय जालान,’ उनले भने, ‘बालकले गृहकार्य नगरेको भए हामीलाई भन्नु पथ्र्यो, त्यसरी कुटपिट गर्नु थिएन् ।’
कुटपिट गर्ने शिक्षकमाथि कारबाहीका लागि उनले वडा प्रहरी कार्यालय महेन्द्रनगरमा निवेदन दिने बताए । ‘मंगलवार बेलुका मात्रै थाहा पाए, उपचारमै व्यस्त भयौं,’ उनले भने, ‘बुधबार वडा प्रहरी कार्यालयले बोलाएको छ, कारबाहीका लागि निवेदन दिन्छौं ।’ कुटपिट गर्ने शिक्षकमाथि कारबाही हुनुपर्ने उनको माग छ । ‘शिक्षकलाई कानूनी कारबाही हुनुपर्छ,’ उनले भने, ‘बालकको उपचारको जिम्मा पीडकले लिनुपर्छ ।’
शिक्षकले कुटपिट गर्ने उद्धेश्यले विद्यार्थीलाई नहानेको उक्त विद्यालयका प्रिन्सिपल शमरजंगबहादुर चन्दले बताए । ‘गृहकार्य नगर्ने विद्यार्थीलाई शिक्षक प्रेम चन्दले डराउन खोजेका रहेछन्,’ उनले भने, ‘भुलबश उनको हातमा डण्डा लाग्यो ।’ बालकका अभिभावकसँग माफी मागिएको उनले बताए । ‘शिक्षक र मैले अभिभावकसँग माफी मागिसकेका छौं,’ उनले भने, ‘त्यो सामान्य विषय हो, पीडित बालकको उपचार हामी गर्छौ ।’
आगामी दिनमा विद्यालयका शिक्षकले गल्ति नदोह-याउने चन्दले बताए । ‘जानीजानी कुटपिट गरेका होइनन्,’ उनले भने, ‘शिक्षकलाई कुटपिट नगर्न भनेको छु ।’ बालबालिकालाई अनुशासनको नाममा दण्डसजाय गर्न नपाइने नेपालको कानूनमा उल्लेख छ । बालबालिकालाई दण्डसजाय गर्दा तत्कालीन तथा दीर्घकालीन नकारात्मक असर पर्ने बालमनोविज्ञ बताउँछन् ।
दण्डसजायले बालबालिकालाई यस्तो असर गर्छ ?
दण्डसजायबाट बालबालिकाको शारीरिक, बौद्धिक तथा मानसिक विकासमा तत्कालीन र दीर्घकालीन रूपमा नकारात्मक असरहरू देखा पर्छन । आवेशमा आएको बेलामा आफू उपर उचित नियन्त्रण नहुने हुनाले थोरै बल प्रयोग गर्ने उद्देश्य भए पनि गम्भीर चोटपटक लाग्ने, बालबालिकाको अङ्गभङ्ग हुने र कतिपय अवस्थामा मृत्यु समेत हुने खतरा रहन्छ ।
साना बालबालिकालाई चुप लगाउन हल्लाउँदा उनीहरूको मस्तिष्कमा चोट पुगी मृत्यु समेत हुन सक्दछ । सामान्य भनिएको शारीरिक दण्डसजाय भोग्नु पर्दा समेत बालबालिकाले हीनताबोध र अपमानित महसुस गर्दछन् ।
दण्डसजायको वातावरणमा हुर्किएका बालबालिकाको मस्तिष्कको विकासमा बाधा पुग्ने भएकोले उनीहरूको बौद्धिक क्षमतामा समेत असर पर्दछ । उनीहरूमा आत्मविश्वासको कमी हुने, अभिभावक वा अन्य व्यक्तिहरूसँग सुमधुर सम्बन्ध कायम नरहने, नकारात्मक सोचको विकास हुने जस्ता अवस्था सृजना हुन सक्दछ ।
दण्डसजायले बालबालिकालाई मात्र होइन, अभिभावकलाई पनि असर गर्दछ । आवेशमा आएर बालबालिकालाई शारीरिक वा मानसिक दण्डसजाय दिने अभिभावक पछि पछुतो मान्छन् । आफ्नो व्यवहारको कारण उनीहरू आफैँ पश्चात्ताप गर्छन् र अभिभावकको मानसिक स्वास्थ्यमा समेत असर पर्ने सम्भावना रहन्छ ।
